Madina
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Madina (rasman al-Madina al-Munavvara) — Saudiya Arabistoni ğarbidagi Hijoz mintaqasida joylaşgan şahar, Madina viloyatining poytaxti. Islomda Makkadan keyingi ikkinçi muqaddas şahar hisoblanadi.
Tarixi
13Şahar islomdan oldin Yasrib deb atalgan. Bu nom Bobil şohi Nabonid (miloddan avvalgi 6-asr)ga tegişli Harrondan topilgan yozuvda uçraydi va Qur'onning 33-surasi 13-oyatida ham qayd etilgan. Islom an'anasiga köra, Xandaq jangidan keyin Muhammad şaharni Tayba va Tabah deb atagan, keyinçalik Madinat an-Nabi va al-Madina al-Munavvara nomlari tarqalgan.
Manbalarga köra, Madinada hijratdan kamida 1500 yil oldin, taxminan miloddan avvalgi 9-asrda aholi yaşay boşlagan. Muhammad davrida şaharda Banu Qaynuqa, Banu Qurayza va Banu Nodir yahudiy qabilalari yaşagan. Keyinçalik Avs va Xazraj arab qabilalari ustunlikka erişgan.
622-yilda Muhammad va taxminan 70 nafar makkalik muhojir Yasribga köçib keldi. Muhammad şahar rahbari etib saylandi, Madina esa tez ösayotgan musulmon xalifaligining poytaxtiga aylandi. Ibn Is'hoq yozib qoldirgan „Madina konstitutsiyasi“ haqida tarixçilar orasida bahs bor: bir qismi uni turli sanadagi oğzaki kelişuvlar yiğindisi deb hisoblaydi, boşqalar esa eng qadimgi islomiy matnlardan biri deb biladi.
Hudud keyinçalik Umaviylar, Abbosiylar, Misr mamluklari (1254–1517), Usmonlilar (1517–1805), Birinçi Saudiya davlati (1805–1811), Misrlik Muhammad Ali (1811–1840), yana Usmonlilar (1840–1918) va Makka şarifligi (1918–1925) nazoratida bölgan. 1925-yildan Saudiya Arabistoni Qirolligi tarkibida. Muhammad bin Abdulaziz Madinani 1925-yil 5-dekabrda zabt etgan. Saudiya davrida şahar kengaytirilgan, eski şahar devorlari örniga uçta halqa yöl qurilgan, al-Baqiy kabi ba'zi ob'ektlar buzilgan.
Geografiyasi
13Madina Nefud çöli va Qizil dengiz örtasida, dengiz sathidan taxminan 620 m balandlikda joylaşgan. Ar-Riyoddan taxminan 720 km şimoli-ğarbda, ğarbiy qirğoqdan 250 km uzoqlikda. Şahar maydoni 589 km² dan ortiq bölib, 293 km²i şahar hududidir; qolgan qismini toğlar, vodiylar, qişloq xöjaligi yerlari va eski vulqonlar egallaydi. Şahar 12 tumanga bölingan. Eng baland nuqtasi — Uhud toği (1077 m).
Iqlimi issiq çöl iqlimi (BWh): yoz juda issiq va quruq, yoğingarçilik kam.
Aholisi
13Aholi soni 2022-yilda 1 411 599 kişi (Özbekça Vikipediya) yoki 1 477 023 kişi (Inglizça Vikipediya) deb berilgan; rusça manbada 2017-yil bahosi 1 152 991. Şahar mamlakatda aholi soni böyiça törtinçi örinda. Aholining qariyb 58,5 foizi Saudiya fuqarolari, 41,5 foizi xorijliklar. Aholining köpçiligi sunniy musulmonlar, ozçilikni şialar taşkil etadi.
Iqtisodiyoti
13Şahar asosan diniy ahamiyatga ega; Al-Masjid an-Nabaviy atrofida mehmonxonalar qurilgan. Haramayn tezyurar temir yöli Madinani Makka bilan Jidda va Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti orqali boğlaydi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Madinada uçta maşhur masjid bor: Al-Masjid an-Nabaviy (Muhammad dafn etilgan joy), Quba masjidi (islomdagi eng qadimgi masjid) va Masjid al-Qiblatayn. Boşqa ziyoratgohlar: Uhud toği, al-Baqiy qabristoni, Yetti masjid va Masjid al-Fath. Eski temir yöl stansiyasi muzeyga aylantirilgan. Rusça manbaga köra, musulmon bölmaganlarga Payğambar masjidiga kiriş taqiqlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Madina // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2381 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMadina. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2381
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2381
Manbalar
1 ta manba- 1https://www.wikidata.org/wiki/Q35484wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.