Magnituda
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 39–40-b. — ziyouz.com
Magnituda (lot. magnitudo — miqdor, ölçam), Zilzila magnitudasi — zilzila yoki portlaşdan vujudga keladigan taranglik tebranişi umumiy energiyasini tavsiflovçi şartli ölçam; fanga 1940-y.larning boşlarida amerikalik tadqiqotçilar Ç. Rixter va B. Gutenberglar tomonidan kiritilgan. Tebraniş energiyasi logarifmiga töğri proporsional. Odatda, seysmograflar qayd qilgan tebraniş davrining amplituda maksimumiga nisbatan aniqlanadi. M. tebraniş manbaining energiyasi böyiça qiyoslaşga imkon beradi. M.ning bir birlikka ortişi tebraniş energiyasining yuz marta ortişiga muvofiq keladi. Ma'lum bölgan eng kuçli zilzilalar M.si 9 dan oşmaydi (taxm. 10» .J» yoki 1026 erg ga muvofiq keladi). Ballarda hisoblanadigan zilzila kuçi yer yuzasida sodir bölgan larza va vayronagarçiliklar b-n baholanadi va u M.dan taşqari epitsentral zonadagi zilzila öçoğining çuqurligi va geologik şaroitlariga ham boğliq. Zilzila öçoği çuqur bölmaganda vayronagarçilik epitsentrda 5 M.dayoq boşlanadi, agar zilzila öçoği bir neça yuz km çuqurlikda bölsa 7 M.da ham vayronagarçilik deyarli kuzatilmaydi. M. — 0 da kuçsiz tebraniş bölib, epitsentr yaqinida örnatilgan asbobgina qayd qila oladi; M. — 5 li zilzilada ozmoz buzilişlar böladi; M. — 7 da kuçli zilzila; M. — 8,5—8,9 da eng kuçli zilzila sodir böladi. M. < 25 xatolik b-n aniqlanadi. Yana q. Zilzila.
Q.: Zilzila
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАГНИТУДА (лот. magnitudo — миқдор, ўлчам), Зилзила магнитудаси — зилзила ёки портлашдан вужудга келадиган таранглик тебраниши умумий энергиясини тавсифловчи шартли ўлчам; фанга 1940-й.ларнинг бошларида америкалик тадқиқотчилар Ч. Рихтер ва Б. Гутенберглар томонидан киритилган. Тебраниш энергияси логарифмига тўғри пропорционал. Одатда, сейсмографлар қайд қилган тебраниш даврининг амплитуда максимумига нисбатан аниқланади. М. тебраниш манбаининг энергияси бўйича қиёслашга имкон беради. М.нинг бир бирликка ортиши тебраниш энергиясининг юз марта ортишига мувофиқ келади. Маълум бўлган энг кучли зилзилалар М.си 9 дан ошмайди (тахм. 10» .Ж» ёки 1026 эрг га мувофиқ келади). Балларда ҳисобланадиган зилзила кучи ер юзасида содир бўлган ларза ва вайронагарчиликлар б-н баҳоланади ва у М.дан ташқари эпицентрал зонадаги зилзила ўчоғининг чуқурлиги ва геологик шароитларига ҳам боғлиқ. Зилзила ўчоғи чуқур бўлмаганда вайронагарчилик эпицентрда 5 М.даёқ бошланади, агар зилзила ўчоғи бир неча юз км чуқурликда бўлса 7 М.да ҳам вайронагарчилик деярли кузатилмайди. М. — 0 да кучсиз тебраниш бўлиб, эпицентр яқинида ўрнатилган асбобгина қайд қила олади; М. — 5 ли зилзилада озмоз бузилишлар бўлади; М. — 7 да кучли зилзила; М. — 8,5—8,9 да энг кучли зилзила содир бўлади. М. < 25 хатолик б-н аниқланади. Яна қ. Зилзила.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.