Mahalliy byudjetlar

Mahalliy byudjetlar - davlat byudjetining tegişli viloyat, tuman, şahar pul mablağlari jamğarmasini taşkil etuvçi bir qismi. M.b.da daromadlar manbalari va ulardan tuşumlar miqsori, şuningdek, moliya yili mobaynida aniq maqsadlar uçun ajratiladigan mablağlar sarfi yönalişlari va miqdori nazarda tutiladi. M.b.ning daromadlari mahalliy soliqlar va yiğimlar hamda tölovlardan taşkil topadi. M.b.ning mablağlari hududiy rivojlanişning moliyaviy manbalaridan biri hisoblanadi. M.b. har bir mamlakat davlat byudjetining ajralmas qismidir.

Özbekiston hududida birinçi M.b. dastlab Örta Osiyoda Rossiya mustamlakaçilik hukmronligi örnatilganidan keyin şahar va viloyat byudjetlari sifatida 19-a.ning70-y.laridan şakllana boşladi. Keyinçalik uyezd byudjetlari tuzildi. Bu byudjetlarning hajmi aholining soni va ehtiyojlarini e'tiborga olmay, çor Rossiyasining Turkiston general-gubernatorligi markaziy apparati amaldorlari tomonidan belgilanar va eng köp qismi boşqaruv, politsiya, sud organlariga sarflanardi.

Özbekistonda birinçi marta zamonaviy körinişdagi M.b. 1924—25 y.larda vujudga keldi (q. Davlat byudjeti). ÖzRda M. b.ning daromad manbalari içida qöşilgan qiymat soliği va aksiz soliğidan normativlar böyiça ajratmalar yetakçi örinni egallaydi. Bundan taşqari, resurslar soliqlari va b. soliqlar (suv resurslaridan foydalanganlik uçun soliq, ekologiya soliği, infratuzilmani rivojlantiriş soliği va b.) ham M.b.ni şakllantirişda qatnaşadi.

M.b. mablağlari hisobidan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda fan, ta'lim, madaniyat, soğliqni saqlaş, jismoniy tarbiya va sport, ijtimoiy ta'minot, mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyatini ta'minlaş, byudjet taşkilotlarini saklaş, iqtisodiyot tarmoqlarini rivojlantirişning maqsadli dasturlari va tadbirlarini amalga oşiriş va b. moliyalaştiriladi.

M.b.ni tuziş, şakllantiriş, xarajatlarni moliyalaştiriş masalalari ÖzRning 2000 y. 14 dek.da kabul qilingan «Byudjet tizimi töğrisida» qonuniga muvofiq amalga oşiriladi.

Abdurazunat Boymurodov.