Malik Nabiyeviç Nabiyev
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Nabiyev Malik Nabiyeviç (1913.18.1 — Toşkent — 1992.10.1) — kimyogar olim. Özbekistan FA akad. (1956), Özbekistonda xizmat körsatgan fan va texnika arbobi (1963), texnika fanlari d-ri (1955), prof. (1956). Ivanovo kimyo-texnologiya in-tini tugatgan (1935). Donbassdagi Gorlovka öğit z-dida işlagan (1940). Çirçiq elektr kimyo k-tida boş muhandis (1940— 43), Çirçiq şahar partiya qömitasi kotibi (1943—44), Özbekiston Respublikasi Davlat Plan komissiyasi raisining birinçi örinbosari (1944— 47), Respublika Ministrlar Soveti boşqarmasi boşliği (1948), Çirçiq elektr kimyo k-ti boş muhandisi (1948—51). Özbekistan FA kimyo in-tida lab. (bölim) mudiri (1951—86), boş ilmiy xodim (1986 y.dan), Özbekiston FA kimyo-texnologiya fanlari bölimi akad.-kotibi (1952— 56, 1966— 86). Asosiy ilmiy işlari yangi mineral öğitlar turlarini oliş, öğitlar sifatini yaxşilaş, murakkab öğitlardan ratsional foydalanişga oid. N.ning qovuşoqlanib (yopişib) qolmaydigan ammiak selitrasi oliş usuli Çirçiq elektr kimyo k-tida va b. korxonalarda amaliyotda qöllandi. N. öz şogirdlari b-n birgalikda ammoniylaştirilgan superfosfat oliş usulini işlab çiqdi va uni Qöqon, Jambul, Samarqand hamda Çorjöy kimyo z-dlarida amalga oşirdi. Fosfat xom aşyosini nitrat kislota b-n parçalab, qattiq va suyuk, murakkab öğitlar (SUM-I, SUM-P, SUM-P1, SUM-IV, SUM-V) ni i.ç. texnologiyasiga asos soldi, çigit tarkibidagi moy moddalarini köpaytirişga ta'sir etuvçi «SAKS» defoliantini ixtiro qildi. Beruniy nomidagi Özbekistan Davlat mukofoti laureati (1968).
M. Nabiyev. Amir Temurning Töxtamuş ustidan ğalabasi (1994).
As: Azotnokiyelotnaya pererabotka fosfatov, T., 1957; Ammonizorovanniy superfosfat iz fosforitov Karatau, T., 1960; Kaliyniye soli Tyubegatana, T., 1965; Kondesirovanniye fosfati i udobreniya na ix osnove (B. M. Beglov, A. T. Zdukos b-n xamkorlikda), T., 1974.
Ad.: Axmerov Q. Özbekistan kimyogarlari, T., 1974.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАБИЕВ Малик Набиевич (1913.18.1 — Тошкент — 1992.10.1) — кимёгар олим. Ўзбекистан ФА акад. (1956), Ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан ва техника арбоби (1963), техника фанлари д-ри (1955), проф. (1956). Иваново кимё-технология ин-тини тугатган (1935). Донбассдаги Горловка ўғит з-дида ишлаган (1940). Чирчиқ электр кимё к-тида бош муҳандис (1940— 43), Чирчиқ шаҳар партия қўмитаси котиби (1943—44), Ўзбекистон Республикаси Давлат План комиссияси раисининг биринчи ўринбосари (1944— 47), Республика Министрлар Совети бошқармаси бошлиғи (1948), Чирчиқ электр кимё к-ти бош муҳандиси (1948—51). Ўзбекистан ФА кимё ин-тида лаб. (бўлим) мудири (1951—86), бош илмий ходим (1986 й.дан), Ўзбекистон ФА кимё-технология фанлари бўлими акад.-котиби (1952— 56, 1966— 86). Асосий илмий ишлари янги минерал ўғитлар турларини олиш, ўғитлар сифатини яхшилаш, мураккаб ўғитлардан рационал фойдаланишга оид. Н.нинг қовушоқланиб (ёпишиб) қолмайдиган аммиак селитраси олиш усули Чирчиқ электр кимё к-тида ва б. корхоналарда амалиётда қўлланди. Н. ўз шогирдлари б-н биргаликда аммонийлаштирилган суперфосфат олиш усулини ишлаб чиқди ва уни Қўқон, Жамбул, Самарқанд ҳамда Чоржўй кимё з-дларида амалга оширди. Фосфат хом ашёсини нитрат кислота б-н парчалаб, қаттиқ ва суюк, мураккаб ўғитлар (СУМ-I, СУМ-П, СУМ-П1, СУМ-IV, СУМ-V) ни и.ч. технологиясига асос солди, чигит таркибидаги мой моддаларини кўпайтиришга таъсир этувчи «ЦАКС» дефолиантини ихтиро қилди. Беруний номидаги Ўзбекистан Давлат мукофоти лауреати (1968).
М. Набиев. Амир Темурнинг Тўхтамуш устидан ғалабаси (1994).
Ас: Азотнокиелотная переработка фосфатов, Т., 1957; Аммонизорованный суперфосфат из фосфоритов Каратау, Т., 1960; Калийные соли Тюбегатана, Т., 1965; Кондесированные фосфаты и удобрения на их основе (Б. М. Беглов, А. Т. Здукос б-н хамкорликда), Т., 1974.
Ад.: Ахмеров Қ. Ўзбекистан кимёгарлари, Т., 1974.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.