Malikşoh

Malikşoh MALIKŞOH, Abulfath Jaloliddin (1055—1092) — saljuqiylar sultoni (1072—92). M. 1072 y. otasi Alp Arslon örniga taxtga ötirgan va davlatni vazir Nizomulmulknit kuçli ta'siri ostida boşqargan. Nizomulmulk uning otasi davrida ham vazir bölib, yoş M.ga murabbiylik ham qilgan, M. uni öz homiysi — otabek deb atagan. M. otasi kabi iqtidorli sarkarda bölgan. Uning hukmronligi davrida Saljuqiylar davlati hududi juda ham kengaygan (Qaşqardan Örta dengizgaça, Kavkaz va Orol dengizidan Fors qöltiğigaça), davlatning kuç-qudrati özining yuqori çöqqisiga yetgan. M.ga harbiy jasoratlardan köra, Nizomulmulkning mamlakat içki siyosatida olib borgan faoliyati köproq şuhrat keltirgan: vayron bölgan şahar, qişloqlar tiklangan, aloqa yöllari yaxşilangan, köplab xonaqohlar, masjidlar, karvonsaroylar, rasadxonalar qurilgan. Umar Xayyom M. topşiriğiga köra, sosoniylarnipt şamsiy taqvimini isloh etib, yangi taqvim tayyorlagan (u «Malikiy yil hisobi» yoxud «Jalol erasi» nomi b-n maşhur). Nişopur, Basra, Isfahon, Hirotda madrasalar qurilgan, xususan, Bağdoddagi «Nizomiya» madrasasi butun jahonga maşhur bölgan. Olimlarga homiylik qilingan. Saroyda muntazam suratda şoirlar anjumani bölib turgan. Mamlakatda diniy tolerantlik ustun bölgan; M. garçi sunniy bölsada, şia imomlari maqbaralarini ziyorat qilgan. Saltanatdagi tartibni şaxsan nazorat qiliş uçun M. hayoti çoğida davlat hududini 10 marta kezib çiqqan. U saltanatni 12 ta viloyat — mulkka ajratib, ularni saljuqiy amirlar va laşkarboşilarga iqto tariqasida bergan. M. hukmronligining sönggi davrida haşşoşiylar siyosat maydoniga çiqqanlar.