Ma'mun akademiyasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 329-b. — ziyouz.com
Ma'mun akademiyasi - 9-a. 1-yarmida Xalifa Ma'mun arraşid (813—833) tomonidan Bağdodda taşkil etilgan ilmiy markaz. Dastlab «Bayt ul hikmat» («Bilim uyi» deb atalgan). Bu akademiyada Hunayn ibn Ishoq, Sobit ibn Kurra, Xubayş, Baxtyaşu, Qusto ibn Luqa al-Baaxbakkiy, Yahyo ibn Adiy, Ishoq al-Damaşqiy, Masarjuvayxlar oilasi, Navbaxt, Ibn Muqaffa, Ibn Mojja, Ibn Vaxşiyalar tomonidan yunon, yahudiy, sanskrit, suryoniy, fors tilidan juda köplab ilmiy-adabiy, falsafiy-axloqiy asarlar arab tiliga tarjima qilindi va ularga şarxlar yozilib, musulmon dunyosiga yoyildi. Ayni şu tarjima va şarxlar tufayli yunon, hind olimlari asarlari bizgaça yetib kelgan. 828 y. M. a. qoşida Bağdodning aş-Şammasiya mahallasida birinçi rasadxona, 831 y. Damaşq yaqinidagi Kosion toğida rasadxonaning bölimi qurilgan. Rasadxonaga dastlab marvlik Abu Ali Yahyo ibn Mansur, keyinçalik Muhammad Xorazmiy rahbarlik kilgan. M. a.da turli maqsadlarda ilmiy ekspeditsiyalar ham taşkil qilingan. Çunonçi 830 y. Xorazmiy boşçiligida Ğarbiy Hindiston (hoz. Şarqiy Afğoniston), Vizantiya, Volganing quyi oqimiga 3 ta ekspeditsiya uyuştirilgan. M. a.da Xorazmiy b-n birga Xolid ibn al-Malik al-Marvarrudiy, Al-Abbos ibn Sayd al-Javhariy, Ahmad ibn Abdulloh al-Marvaziy, Ahmad al-Farğoniy, Abu Fazl alhamid ibn Vase' ibn Turk al-Xuttaliy, Abu Yusuf Yoqub ibn Sabbox al-Kindiy va b. köplab örtaosiyolik olimlar ijod qilib, turli fanlar rivojiga katta hissa qöşdilar.
11 -a. boşida Xorazm poytaxti Gurganj (hoz. Köhna Urganç) ş.dagi ilmiy markaz ham M. a. deb nomlangan (q. Xorazm Ma'mun akademiyasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЪМУН АКАДЕМИЯСИ - 9-а. 1-ярмида Халифа Маъмун аррашид (813—833) томонидан Бағдодда ташкил этилган илмий марказ. Дастлаб «Байт ул ҳикмат» («Билим уйи» деб аталган). Бу академияда Ҳунайн ибн Исҳоқ, Собит ибн Курра, Хубайш, Бахтяшу, Қусто ибн Луқа ал-Баахбаккий, Яҳё ибн Адий, Исҳоқ ал-Дамашқий, Масаржувайхлар оиласи, Навбахт, Ибн Муқаффа, Ибн Можжа, Ибн Вахшиялар томонидан юнон, яҳудий, санскрит, сурёний, форс тилидан жуда кўплаб илмий-адабий, фалсафий-ахлоқий асарлар араб тилига таржима қилинди ва уларга шархлар ёзилиб, мусулмон дунёсига ёйилди. Айни шу таржима ва шархлар туфайли юнон, ҳинд олимлари асарлари бизгача етиб келган. 828 й. М. а. қошида Бағдоднинг аш-Шаммасия маҳалласида биринчи расадхона, 831 й. Дамашқ яқинидаги Косион тоғида расадхонанинг бўлими қурилган. Расадхонага дастлаб марвлик Абу Али Яҳё ибн Мансур, кейинчалик Муҳаммад Хоразмий раҳбарлик килган. М. а.да турли мақсадларда илмий экспедициялар ҳам ташкил қилинган. Чунончи 830 й. Хоразмий бошчилигида Ғарбий Ҳиндистон (ҳоз. Шарқий Афғонистон), Византия, Волганинг қуйи оқимига 3 та экспедиция уюштирилган. М. а.да Хоразмий б-н бирга Холид ибн ал-Малик ал-Марваррудий, Ал-Аббос ибн Сайд ал-Жавҳарий, Аҳмад ибн Абдуллоҳ ал-Марвазий, Аҳмад ал-Фарғоний, Абу Фазл алҳамид ибн Васеъ ибн Турк ал-Хутталий, Абу Юсуф Ёқуб ибн Саббох ал-Киндий ва б. кўплаб ўртаосиёлик олимлар ижод қилиб, турли фанлар ривожига катта ҳисса қўшдилар.
11 -а. бошида Хоразм пойтахти Гурганж (ҳоз. Кўҳна Урганч) ш.даги илмий марказ ҳам М. а. деб номланган (қ. Хоразм Маъмун академияси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.