Ma'naviy zarar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 333–334-b. — ziyouz.com
Ma'naviy zarar - fuqaroning şa'ni, qadrqimmatiga doğ tuşirilişi yoki işbilarmonlik obrösiga putur yetkazilişi. M. z. böyiça javobgarlik şartnomaga asoslanmagan, ya'ni huquqbuzarlik b-n boğliq bölgan javobgarlikdan iborat. Huquqbuzarlik sodir etiş natijasida jismoniy oğriq, azob-uqubat, ruhiy qiynoq va iztiroblar şaxsga nisbatan yetkazilgan M. z. hisoblanadi. M. z. şuningdek, yuridik şaxsga ham yetkazilişi mumkin (mas, işçanlik obrösini yerga uruvçi ma'lumotlarni tarqatiş orqali).
Respublikada mehnat qonunçiligida ham xodimga yetkazilgan M. z.ni qoplaş nazarda tutilgan. Jumladan, ğayriqonuniy ravişda işdan böşatilgan xodim işga tiklanganda iş beruvçi tomonidan qoplanadi. M. z. uçun tölanadigan kompensatsiyaning mikdori iş beruvçining xatti-harakatiga berilgan bahoni hisobga olib, sud tomonidan belgilanadi, lekin bu miqdor xodimning oylik iş haqidan kam bölişi mumkin emas (MK ning 112moddasi). Öz mehnat vazifalarini bajariş munosabati b-n mehnatda mayib bölişi, kasb kasalligiga çalinişi yoki salomatlikning boşqa tarzda şikas-tlanişi tufayli yetkazilgan M. z. ham undiriladi.
M. z. pul şaklida yoki boşqa moddiy şaklda iş beruvçi va xodim örtasidagi kelişuvga muvofiq ravişda, xodim mehnat vazifalarini bajarişi b-n boğliq holda vafot etgan taqsirda esa, iş beruvçi va xodimning oila a'zolari örtasidagi kelişuvga muvofiq ravişda belgilangan miqsorda qoplanadi. M. z. tölanişi lozimbölgan mulkiy zarardan qat'i nazar qoplanadi. M. z.ni qoplaş qoidalari Özbekiston Respublikasi FKning 1021— 1022moddalarida belgilab qöyilgan (yana q. Zarar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАЪНАВИЙ ЗАРАР - фуқаронинг шаъни, қадрқимматига доғ туширилиши ёки ишбилармонлик обрўсига путур етказилиши. М. з. бўйича жавобгарлик шартномага асосланмаган, яъни ҳуқуқбузарлик б-н боғлиқ бўлган жавобгарликдан иборат. Ҳуқуқбузарлик содир этиш натижасида жисмоний оғриқ, азоб-уқубат, руҳий қийноқ ва изтироблар шахсга нисбатан етказилган М. з. ҳисобланади. М. з. шунингдек, юридик шахсга ҳам етказилиши мумкин (мас, ишчанлик обрўсини ерга урувчи маълумотларни тарқатиш орқали).
Республикада меҳнат қонунчилигида ҳам ходимга етказилган М. з.ни қоплаш назарда тутилган. Жумладан, ғайриқонуний равишда ишдан бўшатилган ходим ишга тикланганда иш берувчи томонидан қопланади. М. з. учун тўланадиган компенсациянинг микдори иш берувчининг хатти-ҳаракатига берилган баҳони ҳисобга олиб, суд томонидан белгиланади, лекин бу миқдор ходимнинг ойлик иш ҳақидан кам бўлиши мумкин эмас (МК нинг 112моддаси). Ўз меҳнат вазифаларини бажариш муносабати б-н меҳнатда майиб бўлиши, касб касаллигига чалиниши ёки саломатликнинг бошқа тарзда шикас-тланиши туфайли етказилган М. з. ҳам ундирилади.
М. з. пул шаклида ёки бошқа моддий шаклда иш берувчи ва ходим ўртасидаги келишувга мувофиқ равишда, ходим меҳнат вазифаларини бажариши б-н боғлиқ ҳолда вафот этган тақцирда эса, иш берувчи ва ходимнинг оила аъзолари ўртасидаги келишувга мувофиқ равишда белгиланган миқцорда қопланади. М. з. тўланиши лозимбўлган мулкий зарардан қатъи назар қопланади. М. з.ни қоплаш қоидалари Ўзбекистон Республикаси ФКнинг 1021— 1022моддаларида белгилаб қўйилган (яна қ. Зарар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.