Manometr
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 181-b. — ziyouz.com
Manometr (yun. manos — nozik, siyrak va ... metr) — suyuklik, gaz yoki buğning bosimini ulçaş uçun möljallangan asbob. Mexanik, suyuqlikli, elektr, issiqlik, porşenli, deformatsion, radiometrik, ionizatsion va b. xillari bor. M. ölçaş tizimining asosini birlamçi bosim uzgartirgiçidan iborat sezgir element taşkil qiladi. Mexanik M.da bunday element vazifasini nayça, porşen, membrana yoki ulçanayotgan bosimni qabul qiladigan boşqa element ötaydi. Suyuqlikli M.da bosimni muvozanatlab turadigan suyuklik (simob, moy va b.) ustuni sezgir elementdir. Elektr M.ning işi ulçanayotgan bosim ta'sirida sezgir elementning elektr xossalari (mas, elektr qarşiligi) uzgarişiga asoslangan. M.ning boşqa turlarida ham asosiy qism sezgir elementdir (mas, deformatsion M.da elastik qobiq, porşenli M.da porşen va h.k.). M. şkalali va şkalasiz bulişi mumkin. M.b-n atmosfera bosimi (q. Aneroid, Barometr) siyraklaşgan gazlar bosimi (vakuummetr) hamda atm. bosimidan katta ikki bosimlar farqi ölçanadi. Suyuklik ustuni balandligi böyiça bosimni ölçaş ğoyasini 1640 y.da E. Torriçelli ilgari surgan. 1891 y.da fransuz olimi L. Kalyete birinçi suyuklikli M.ni qurib, Parijdagi Eyfel mi-norasiga örnatgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАНОМЕТР (юн. manos — нозик, сийрак ва ... метр) — суюклик, газ ёки буғнинг босимини улчаш учун мўлжалланган асбоб. Механик, суюқликли, электр, иссиқлик, поршенли, деформацион, радиометрик, ионизацион ва б. хиллари бор. М. ўлчаш тизимининг асосини бирламчи босим узгартиргичидан иборат сезгир элемент ташкил қилади. Механик М.да бундай элемент вазифасини найча, поршень, мембрана ёки улчанаётган босимни қабул қиладиган бошқа элемент ўтайди. Суюқликли М.да босимни мувозанатлаб турадиган суюклик (симоб, мой ва б.) устуни сезгир элементдир. Электр М.нинг иши улчанаётган босим таъсирида сезгир элементнинг электр хоссалари (мас, электр қаршилиги) узгаришига асосланган. М.нинг бошқа турларида ҳам асосий қисм сезгир элементдир (мас, деформацион М.да эластик қобиқ, поршенли М.да поршень ва ҳ.к.). М. шкалали ва шкаласиз булиши мумкин. М.б-н атмосфера босими (қ. Анероид, Барометр) сийраклашган газлар босими (вакуумметр) ҳамда атм. босимидан катта икки босимлар фарқи ўлчанади. Суюклик устуни баландлиги бўйича босимни ўлчаш ғоясини 1640 й.да Э. Торричелли илгари сурган. 1891 й.да француз олими Л. Кальете биринчи суюкликли М.ни қуриб, Париждаги Эйфель ми-норасига ўрнатган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.