Mark Tven
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 196–197-b. — ziyouz.com
Tven Mark TVEN (Twain) Mark (taxallusi; asl ismşarifi Semyuel Lengxorn Klemens) (1835.30.11, Florida, Missuri ştati — 1910.21.04, Redding, Konnektikut ştati) — amerikalik yozuvçi, jaqon adabiyotining yirik namoyandasi. Öspirinlik va yigitlik yillarida darbadarlikda kun keçirgan, turli kasblar bilan şuğullanib, tirikçilik ötkazgan, keyinçalik gaz. tahririyatlarida işlagan. Folklor syujeti asosida yozilgan «Kalaverasdan çiqqan maşhur sakrovçi qurbaqa» asari (1865)da soddadil amerikaliklarning hazilmutoyibasi va hayoti tasvirlangan. 1867 y.da Yevropa va Falastin böylab sayohat qilgan. «Çet ellardagi soddadil kişilar» (1869) yumoristik oçerklar, «Toblanganlar» (1872) oçerklar kitoblariga kirgan asarlar ana şu sayohatlar taassurotlari asosida maydonga kelgan. «Zarhal asr» (1873, Ç. Uorner bilan hamkorlikda) romani moliyaviysiyosiy korrupsiya haqida, «Yaltiroq asr» (1874) satirik romanida esa jamiyat illatlari hajv etiladi. Yumoristik va satirik yösinda yozilgan «Eski va yangi hikoyalar» (1875), «Tennesidagi jurnalistika» (1869), «Meni gubernatorlikka qanday saylaşgani» (1870), «Qişloq xöjaligi gazetasiga qanday muharrirlik qildim» (1870) singari töplamlariga kirgan asarlarida Amerika xayotining turli qirralari tasvirlangan.
«Geklberri Finning boşidan keçirganlari» (1884) romanida amerikaça xdyotning yetuk ijtimoiy tanqidi, muruvvat va iltifotning manfaatparastlik va şafqatsizlik bilan yonmayon mavjudligi közga taşlansa, «Qirol Artur saroyidagi konnektikutlik yankilar» (1889) qissasida ijtimoiy qaramaqarşilik dunyosi krralanadi. «Missisipidagi eski davrlar» (1875), «Missisipidagi hayot» (1883) kitoblari, «Şahzoda va gado» (1882), «Ovsar Vilson» (1894), «Tom Soyer çet elda» (1894), «Tom Soyer — josus» (1897), «Sirli notaniş odam» (1916) kabi roman va qissalar muallifi.
Yozuvçining 1895 y. dagi jahon böylab sayohati «Ekvator böylab» (1897) kitobida, şuningdek, pamfletlar turkumi, şu jumladan «Qoronğida ötirgan odamga» (1901), «Harbiy ibodat» (1923 y.da naşr etilgan) asarlarida aks etgan.
Bolalarga atab yozilgan asarlari bolalar adabiyotining mumtoz namunalari sanaladi («Tom Soyerning boşidan keçirganlari», 1876 va b.). «Tom Soyerning boşidan keçirganlari» asari (A. Pirnazarov tarjimasi) özbek tilida bir neça bor naşr etilgan. Şuningdek, «Geklberri Finning boşidan keçirganlari», «Hikoya va pamfletlar» (1959), «Şahzoda va gado» (1962) va b. asarlari xam özbek tiliga tarjima qilingan, maktab darsliklariga kiritilgan.
As: Ezma Bessi, T., 1963; Yanki va qirol Artur, T., 1984; Ovsar Vilson, T., 1986.
Rahmatulla Inomov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТВЕН (Twain) Марк (тахаллуси; асл исмшарифи Сэмюэл Ленгхорн Клеменс) (1835.30.11, Флорида, Миссури штати — 1910.21.04, Реддинг, Коннектикут штати) — америкалик ёзувчи, жақон адабиётининг йирик намояндаси. Ўспиринлик ва йигитлик йилларида дарбадарликда кун кечирган, турли касблар билан шуғулланиб, тирикчилик ўтказган, кейинчалик газ. таҳририятларида ишлаган. Фольклор сюжети асосида ёзилган «Калаверасдан чиққан машҳур сакровчи қурбақа» асари (1865)да соддадил америкаликларнинг ҳазилмутойибаси ва ҳаёти тасвирланган. 1867 й.да Европа ва Фаластин бўйлаб саёҳат қилган. «Чет эллардаги соддадил кишилар» (1869) юмористик очерклар, «Тобланганлар» (1872) очерклар китобларига кирган асарлар ана шу саёҳатлар таассуротлари асосида майдонга келган. «Зарҳал аср» (1873, Ч. Уорнер билан ҳамкорликда) романи молиявийсиёсий коррупция ҳақида, «Ялтироқ аср» (1874) сатирик романида эса жамият иллатлари ҳажв этилади. Юмористик ва сатирик йўсинда ёзилган «Эски ва янги ҳикоялар» (1875), «Теннесидаги журналистика» (1869), «Мени губернаторликка қандай сайлашгани» (1870), «Қишлоқ хўжалиги газетасига қандай муҳаррирлик қилдим» (1870) сингари тўпламларига кирган асарларида Америка хаётининг турли қирралари тасвирланган.
«Гекльберри Финнинг бошидан кечирганлари» (1884) романида америкача хдётнинг етук ижтимоий танқиди, мурувват ва илтифотнинг манфаатпарастлик ва шафқатсизлик билан ёнмаён мавжудлиги кўзга ташланса, «Қирол Артур саройидаги коннектикутлик янкилар» (1889) қиссасида ижтимоий қарамақаршилик дунёси крраланади. «Миссисипидаги эски даврлар» (1875), «Миссисипидаги ҳаёт» (1883) китоблари, «Шаҳзода ва гадо» (1882), «Овсар Вильсон» (1894), «Том Сойер чет элда» (1894), «Том Сойер — жосус» (1897), «Сирли нотаниш одам» (1916) каби роман ва қиссалар муаллифи.
Ёзувчининг 1895 й. даги жаҳон бўйлаб саёҳати «Экватор бўйлаб» (1897) китобида, шунингдек, памфлетлар туркуми, шу жумладан «Қоронғида ўтирган одамга» (1901), «Ҳарбий ибодат» (1923 й.да нашр этилган) асарларида акс этган.
Болаларга атаб ёзилган асарлари болалар адабиётининг мумтоз намуналари саналади («Том Сойернинг бошидан кечирганлари», 1876 ва б.). «Том Сойернинг бошидан кечирганлари» асари (А. Пирназаров таржимаси) ўзбек тилида бир неча бор нашр этилган. Шунингдек, «Гекльберри Финнинг бошидан кечирганлари», «Ҳикоя ва памфлетлар» (1959), «Шаҳзода ва гадо» (1962) ва б. асарлари хам ўзбек тилига таржима қилинган, мактаб дарсликларига киритилган.
Ас: Эзма Бесси, Т., 1963; Янки ва қирол Артур, Т., 1984; Овсар Вильсон, Т., 1986.
Раҳматулла Иномов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.