Masjidi kalon
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 266-b. — ziyouz.com
Masjidi kalon (fors. - katta masjid) — Buxorodagi me'moriy yodgorlik. 12-a.dagi qad. imorat qoldiqlari ustiga 14—15-a.larda kurila boşlanib, 16-a. boşlarida ta'mir etilgan (masjid hovlisi va atrofida olib borilgan arxeologik tekşirişlar natijasida aniqdangan).
Masjid töğri törtburçak tarhli (127x78 m), keng hovli atrofini gumbazli bostirma ayvon egallagan. 288 qubba (gumbazça) 208 ustunga tayangan. Ular öziga xos mahobatli körinişga ega bölib, ustunlarga keyinçalik murabba tarhli poyustunlar örnatilgan. Hovlining tört tomoni markazida naqşinkor peştoqlar bor. Şarqdagi taşqi ulkan peştoq mahobati va muhtaşam bezagi b-n alohida ajralib turadi. M.k.ning taşki 7 eşigi bölib, asosiy şarqiy darvoza oldida va içida keng ayvonlar joylaşgan. Peştoq ravoğidagi boloxona va uning yon tomonidagi qirrali ravoqlar koşin va sirlangan ğiştlar b-n bezatilgan. Ayniqsa, gançkori ravoqlar alohida ajralib turadi. Peştoq orqali hovli töri (yuqorisi) dagi xonaqohmaqsuraga ötiladi. Xonaqohning taşqi poy-gumbazi baland, moviy gumbazi uzoqdan közga taşlanib turadi. Içki gumbaz osti bağallariga «qolibkori» uslubida qator mayda ravoqça (16 ta)lar işlangan,mehrob bezaklari nafis koşinkorlik san'atining yuksak na-munasidir, unda usta Boyozid Puroniy nomi va 1514 y. sanasi körsatilgan.
Peştoq oldidagi sahnda kiçik köşk (pavilon) bor, qurilişi (20-a.)da Usta Şirin Murodov qatnaşgan.
Ad.: Zohidov P. Ş., Me'mor san'ati, T., 1978.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАСЖИДИ КАЛОН (форс. - катта масжид) — Бухородаги меъморий ёдгорлик. 12-а.даги қад. иморат қолдиқлари устига 14—15-а.ларда курила бошланиб, 16-а. бошларида таъмир этилган (масжид ҳовлиси ва атрофида олиб борилган археологик текширишлар натижасида аниқданган).
Масжид тўғри тўртбурчак тарҳли (127x78 м), кенг ҳовли атрофини гумбазли бостирма айвон эгаллаган. 288 қубба (гумбазча) 208 устунга таянган. Улар ўзига хос маҳобатли кўринишга эга бўлиб, устунларга кейинчалик мурабба тарҳли пойустунлар ўрнатилган. Ҳовлининг тўрт томони марказида нақшинкор пештоқлар бор. Шарқдаги ташқи улкан пештоқ маҳобати ва муҳташам безаги б-н алоҳида ажралиб туради. М.к.нинг ташки 7 эшиги бўлиб, асосий шарқий дарвоза олдида ва ичида кенг айвонлар жойлашган. Пештоқ равоғидаги болохона ва унинг ён томонидаги қиррали равоқлар кошин ва сирланган ғиштлар б-н безатилган. Айниқса, ганчкори равоқлар алоҳида ажралиб туради. Пештоқ орқали ҳовли тўри (юқориси) даги хонақоҳмақсурага ўтилади. Хонақоҳнинг ташқи пой-гумбази баланд, мовий гумбази узоқдан кўзга ташланиб туради. Ички гумбаз ости бағалларига «қолибкори» услубида қатор майда равоқча (16 та)лар ишланган,меҳроб безаклари нафис кошинкорлик санъатининг юксак на-мунасидир, унда уста Боёзид Пуроний номи ва 1514 й. санаси кўрсатилган.
Пештоқ олдидаги саҳнда кичик кўшк (павильон) бор, қурилиши (20-а.)да Уста Ширин Муродов қатнашган.
Ад.: Зоҳидов П. Ш., Меъмор санъати, Т., 1978.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.