Melizmlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 405-b. — ziyouz.com
Melizmlar (yun. melisma — qöşiq, kuy), ornamentika, musiqa bezaklari — vokal va çolğu musikada muayyan şaklga ega (mas, trel, forşlag, girift, kaşiş va b.) yoki erkin tarzda ijro etiladigan (passaj, fioritura, qoçirim, pola, moliş) barça ohang bezaklari, kuyning asosiy poğonalarini özgartiradigan qöşimça tovuşlar. M. kuy ohangdorligini, ta'sirçanligini oşiruvçi, kuproq lirik mazmunni boyituvçi vositalar sifatida musiqa san'atiga keng joriy etilmoqda. M. xalq musiqa ijodiyoti va ijroçiligi, xususan, badiha san'ati, bastakorlik x.amda kompozitorlik ijodiyotida uzok, ötmişdan davom etib kelayotgan an'analarning mahsulidir. M.ga oid ma'lumotlar Örta asr Şarq musiqa risolalarida öz aksini topgan: Mahmud aş-Şeroziy (13-a.) sozlarda ijro etiş uslublari borasida fikr yuritib, sozandalar kuylarni bezaklar b-n boyitişi lozimligini ta'kidlagan, Jomiy esa kuy bezaklarida malaka hosil qiliş ijroçining öziga boğlikligini uqtirgan va öz zamonasi amaliyotidan misollar keltirgan.
Har bir xalq musiqasidagi M. öziga xos körinişlarga ega. Özbek milliy ijroçiligida krçirim, nola, moliş, xoniş, kaşiş kabi M. mavjud. Ulardan torli (tanbur, dutor, ğijjak, sato kabi) va puflama (nay, surnay, qöşnay, bölamon) musiqa çolğulari va, ayniqsa, xonandalikda keng foydalaniladi.
M.ning nota belgilari 15—16-a.larda Germaniyada paydo bölib, Yevropada, ayniqsa, 17—18-a.lar (Fransiya, Angliya va b.)da keng rivoj topdi va özining muayyan şakllariga ega böldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕЛИЗМЛАР (юн. melisma — қўшиқ, куй), орнаментика, мусиқа безаклари — вокал ва чолғу мусикада муайян шаклга эга (мас, трель, форшлаг, гирифт, кашиш ва б.) ёки эркин тарзда ижро этиладиган (пассаж, фиоритура, қочирим, пола, молиш) барча оҳанг безаклари, куйнинг асосий поғоналарини ўзгартирадиган қўшимча товушлар. М. куй оҳангдорлигини, таъсирчанлигини оширувчи, купроқ лирик мазмунни бойитувчи воситалар сифатида мусиқа санъатига кенг жорий этилмоқда. М. халқ мусиқа ижодиёти ва ижрочилиги, хусусан, бадиҳа санъати, бастакорлик х.амда композиторлик ижодиётида узок, ўтмишдан давом этиб келаётган анъаналарнинг маҳсулидир. М.га оид маълумотлар Ўрта аср Шарқ мусиқа рисолаларида ўз аксини топган: Маҳмуд аш-Шерозий (13-а.) созларда ижро этиш услублари борасида фикр юритиб, созандалар куйларни безаклар б-н бойитиши лозимлигини таъкидлаган, Жомий эса куй безакларида малака ҳосил қилиш ижрочининг ўзига боғликлигини уқтирган ва ўз замонаси амалиётидан мисоллар келтирган.
Ҳар бир халқ мусиқасидаги М. ўзига хос кўринишларга эга. Ўзбек миллий ижрочилигида крчирим, нола, молиш, хониш, кашиш каби М. мавжуд. Улардан торли (танбур, дутор, ғижжак, сато каби) ва пуфлама (най, сурнай, қўшнай, бўламон) мусиқа чолғулари ва, айниқса, хонандаликда кенг фойдаланилади.
М.нинг нота белгилари 15—16-а.ларда Германияда пайдо бўлиб, Европада, айниқса, 17—18-а.лар (Франция, Англия ва б.)да кенг ривож топди ва ўзининг муайян шаклларига эга бўлди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.