Melizmlar
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Melizmlar (yunonça melisma — «qöşiq, kuy»), ornamentika, musiqa bezaklari — vokal va çolğu musiqasida kuyning asosiy tovuşlarini bezaydigan qöşimça tovuşlar va ohang bezaklarining umumiy nomi. Rusça Vikipediyaga köra, melizmlar kuyning sur'ati va ritmik çizmasini özgartirmaydi; nota yozuvida ular maxsus belgilar yoki mayda notalar bilan körsatiladi.1
Turlari
13ÖzME'ga köra, melizmlar ikki guruhga bölinadi: birinçisi muayyan şaklga ega bezaklar (trel, forşlag, girift, kaşiş va boşqalar), ikkinçisi erkin ijro etiladigan bezaklar (passaj, fioritura, qoçirim, nola, moliş). Rusça Vikipediyada bugungi kunda keng qöllanadigan melizmlar sifatida quyidagilar sanaladi: forşlag — asosiy nota hisobidan ijro etiladigan bir yoki bir neça tovuş; mordent — asosiy va yordamçi tovuşning almaşinuvi; gruppetto — asosiy notani yuqori va pastki yordamçi tovuşlar bilan öraş; trel — ikki qöşni qisqa notaning tez-tez takrorlanişi. Ba'zi muayyan çolğularga xos bezaklar ham bor.
Ahamiyati
13Melizmlar kuyning ohangdorligi va ta'sirçanligini oşiradi, ayniqsa lirik mazmunni boyitadi. ÖzME'ga köra, ular xalq musiqa ijodi va ijroçiligida, xususan badiha, ya'ni bedaha ijro san'atida, bastakorlik va kompozitorlik ijodida qadimdan davom etib kelayotgan an'analar mahsulidir.
Şarq musiqa ilmida
13ÖzME'ga köra, kuy bezaklari haqidagi fikrlar örta asr Şarq musiqa risolalarida ham uçraydi. 13-asrda yaşagan Mahmud aş-Şeroziy sozandalar kuylarni bezaklar bilan boyitişi lozimligini yozgan. Abdurahmon Jomiy esa kuyni bezaş mahorati ijroçining öziga boğliq ekanini ta'kidlab, öz davri amaliyotidan misollar keltirgan.
Özbek musiqasida
13ÖzME'ga köra, har bir xalq musiqasida melizmlar öziga xos körinişga ega. Özbek milliy ijroçiligida qoçirim, nola, moliş, xoniş va kaşiş kabi bezaklar mavjud. Ular tanbur, dutor, ğijjak, sato kabi torli çolğularda, nay, surnay, qöşnay, bolamon kabi puflama çolğularda va ayniqsa xonandalikda keng qöllanadi.
Yevropada
13ÖzME'ga köra, melizmlarni nota orqali yoziş uçun maxsus belgilar 15–16-asrlarda Germaniyada paydo bölgan. 17–18-asrlarda Fransiya, Angliya va boşqa Yevropa mamlakatlarida bu belgilar keng tarqalib, ma'lum qat'iy şakllarga ega bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Melizmlar // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2597 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMelizmlar. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2597
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2597
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Мелизмыru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 405-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 405-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.