Merinoslar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 429–430-b. — ziyouz.com
Merinoslar (isp. merinos) — jun qoplami bir xil mayin junli qöy zotlari. Vatani — Ğarbiy Osiyo. M. bu yerda mil. av. 2—3 ming yilliklardan boqiladi, keyin Örta dengiz mamlakatlariga, 18-a. örtalaridan esa Ğarbiy Yevropa, Şim. Amerika va Avstraliyada, 19-a. va 20-a. boşlarida Rossi-yada tarqalgan. Turli mamlakatlarda bir-biridan farq qiladigan infantado, negretti, rambulye, mazayev, yangi Kavkaz zotlari, şuningdek, 20-a.ning 20-y.laridan SSSRda oltoy, askaniya, groznen, kavkaz, salsk, Stavropol, sovet M.i yaratilgan. M. juni ingiçka (15—25 mkm), mayin, tivit tolali, uz. 6—8 sm. Qöçqorlaridan 8—12 kg va undan ortiq, sovliqlaridan 4—6 kg jun qirqib olinadi. Sof tola çiqimi 35— 45% . M. köpgina mamlakatlarda boqiladi. Ularning asosiy qismi Avstraliya (Avstraliya M.i) va Argentinaga töğri keladi.
M. Turkiston ölkasiga, jumladan, hoz. Özbekiston hududiga 19-a.ning 70— 80-y.lari Rossiya orqali kirib keldi. «Turkiston vedomosti» gaz.ning (1883 y. 1 noyab. 13son) xabar berişiça, Zarafşon ölkasining Kattaqörğon bölimida 1882 y.da 2000 mayin junli qöylar bölgan. 20-a. boşida M.dan rambulye zoti keltirilgan. M. tipidagi mayin junli qöylarni Özbekistonga keltiriş 20-a. ning 20-, 30-, söngra 50-y.larida ham davom etdi. 1927—31 y.larda Özbekistonga 5000 merinos qöylari keltirilgan. 1939 y. Jizzax, Ğallaorol, Zomin tumani k-zlarida barça mahalliy ona sovliq qöylar yoppasiga askaniya va oltoy merinos qöçqorlari b-n qoçirilgan va 45 ming boş duragay qöylar olingan. 1949—58 y.larda Toşkent va Jizzax naslçilik xöjaliklarida keltirilgan askaniya, groznen, qirğiz, Stavropol merinos sovliqlari va qöçqorlari boqildi. M.ning Özbekistonning issiq iqlim şaroitida asosiy mahsuloti bölgan jun va jun tolasining qator texnologik sifat körsatkiçlari saqlanib qoldi. M.dan olinadigan jun va göşt mahsulotlari sifati va miqdori, asosan, qöylarni yaxşi şaroitlarda asraş, boqiş va parvariş qiliş texnologiyasi b-n çambarças boğliq (q. Mayin junli qöylar).
L<E.: Amirova A. K.vab. Çorvaçilik, T., 1980.
Abdusattor Amirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕРИНОСЛАР (исп. merinos) — жун қоплами бир хил майин жунли қўй зотлари. Ватани — Ғарбий Осиё. М. бу ерда мил. ав. 2—3 минг йилликлардан боқилади, кейин Ўрта денгиз мамлакатларига, 18-а. ўрталаридан эса Ғарбий Европа, Шим. Америка ва Австралияда, 19-а. ва 20-а. бошларида Росси-яда тарқалган. Турли мамлакатларда бир-биридан фарқ қиладиган инфантадо, негретти, рамбулье, мазаев, янги Кавказ зотлари, шунингдек, 20-а.нинг 20-й.ларидан СССРда олтой, аскания, грознен, кавказ, сальск, Ставрополь, совет М.и яратилган. М. жуни ингичка (15—25 мкм), майин, тивит толали, уз. 6—8 см. Қўчқорларидан 8—12 кг ва ундан ортиқ, совлиқларидан 4—6 кг жун қирқиб олинади. Соф тола чиқими 35— 45% . М. кўпгина мамлакатларда боқилади. Уларнинг асосий қисми Австралия (Австралия М.и) ва Аргентинага тўғри келади.
М. Туркистон ўлкасига, жумладан, ҳоз. Ўзбекистон ҳудудига 19-а.нинг 70— 80-й.лари Россия орқали кириб келди. «Туркистон ведомости» газ.нинг (1883 й. 1 нояб. 13сон) хабар беришича, Зарафшон ўлкасининг Каттақўрғон бўлимида 1882 й.да 2000 майин жунли қўйлар бўлган. 20-а. бошида М.дан рамбулье зоти келтирилган. М. типидаги майин жунли қўйларни Ўзбекистонга келтириш 20-а. нинг 20-, 30-, сўнгра 50-й.ларида ҳам давом этди. 1927—31 й.ларда Ўзбекистонга 5000 меринос қўйлари келтирилган. 1939 й. Жиззах, Ғаллаорол, Зомин тумани к-зларида барча маҳаллий она совлиқ қўйлар ёппасига аскания ва олтой меринос қўчқорлари б-н қочирилган ва 45 минг бош дурагай қўйлар олинган. 1949—58 й.ларда Тошкент ва Жиззах наслчилик хўжаликларида келтирилган аскания, грознен, қирғиз, Ставрополь меринос совлиқлари ва қўчқорлари боқилди. М.нинг Ўзбекистоннинг иссиқ иқлим шароитида асосий маҳсулоти бўлган жун ва жун толасининг қатор технологик сифат кўрсаткичлари сақланиб қолди. М.дан олинадиган жун ва гўшт маҳсулотлари сифати ва миқдори, асосан, қўйларни яхши шароитларда асраш, боқиш ва парвариш қилиш технологияси б-н чамбарчас боғлиқ (қ. Майин жунли қўйлар).
Л<Э.: Амирова А. К.ваб. Чорвачилик, Т., 1980.
Абдусаттор Амиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.