Metamorfizm

Metamorfizm (yun. metamorpho-omai — tubdan özgarmoq, özgarişga uçramoq) — çökindi va magmatik toğ jinslarining teksturasi, strukturasi va mineral tarkibining t-ra, bosim va çuqurlikdagi eritma (flyuid)larning kimyoviy faolligi ta'sirida özgarişi (qayta kristallanişi, mi-neralogik va kimyoviy özgarişi) jarayoni. Buning natijasida ular metamorfik toğ jinslariga aylanadi. M.ningendogen vakosmogen turlari mavjud. Endogen M. regional va kontaktli M.ga bölinadi. Regional M. natijasida metamorfik slanetslar, kvarsitlar va marmar hosil böladi. M.ning bu turiga evolyutsion rivojlaniş davomida burmali mintaqalarning geosinklinal vulkanogen, vulkanogençökindi yotqiziqlari kiradi. Erta (granitlanişgaça) bölgan M. va keyingi M. farq qilinadi. Yer pösti çukur zonalari va uning tagidagi mantiya ziçligining kamayişini M. b-n boğlaydilar. Kontakt M. intruziya yoki ekstruziya magmalarining bevosita yaqinida sodir böladi. Yuqori t-rali şaroitdagi M.da minerallar degrada-siyaga uçraydi. M.da har vaqt jinsning kimyoviy tarkibi jiddiy özgaradi. Kosmogen M. yirik meteoritlar tuşgan vaqtda tölqin zarbining jinsga ta'siridan qisqa muddat t-ra va bosimning keskin ortişi natijasida sodir böladi.

METAMORFIK toğ JINSLARI - avval çökindi yoki magmatik jins si-fatida vujudga kelgan, lekin Yer qa'rida çuqur flyuidlar, t-ra va bosim ta'sirida özgargan (metamorfizm) yoki yer yuzasiga yaqin qatlamda içiga kirib borgan intruziv massalar issiğidan özgarişga uçragan toğ jinslari. Bunda jinslarning kimyoviy tarkibi deyarli özgarmaydi. Çökindi va otqindi jinslar metamorfizmidan vujudga kelgan para-, va ortometamorfik jinslar farq qilinadi. M.t.j.dan slanets, gneys hamda marmar, kvarsitlar, rogoviklar köp tarqalgan. M.t.j. ning tarkibi fizik-mexanik xususiyatlari kabi har xil. Karbonatli M.t.j.dan marmar, kalsifirlar, kataklizitlar alohida örin egallagan. Skarn, ohaktoşsilikatli jinslarning metamorfik özgarişiga gidrotermal suyuqliklar sezilarli ta'sir körsatgan. Katta ahamiyatga ega bölgan temir, mis kabi rudali konlar skarn tipiga mansub. Regional metamorfiz-mda hosil bölgan M.t.j. kuçli bosim ta'sirida varaqsimon qatlamlaşgan. Katta çuqurlikda vujudga kelgan eklogitlar granat-jodeit toğ jinslaridan iborat. Loyqa jinslardan hosil bölgan fillitlar ostida xlorit, granatbiotitlar, slyudali slanetslar, undan pastrokda gneys va granulitlar joylaşgan. M.t.j.ningaksariyati foydali qazilmalardir.