Metanefridiylar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 450-b. — ziyouz.com
Metanefridiylar (yun. Meta -oraliq, keyin, orqali va nefridiy) — umurtqasiz hayvonlar, asosan, halqali çuvalçanglarning metamer joylaşgan juft ayiriş organi (q. Metameriya). Ektodermadan yoki mezodermal nefroblastlardan rivojlanadi. M. naysimon organlar bölib, voronkaga öxşab kengaygan kiprikli qismi (ne-frostom) ikkilamçi tana böşliği (selom)ga, keyingi ingiçkalaşgan qismi tananing navbatdagi böğimiga ötib, teri sirtiga oçiladi. Nefridiy nayi uzun va ilmoqqa öxşaş buralgan bölişi mumkin. Nefrostom orqali M. nayiga selom suyukuşgi, ya'ni birlamçi siydik ötadi. Bu su-yuklik kipriklar harakati tufayli M. nayiga haydaladi. Reabsorbsiya tufayli birlamçi siydikdan organik moddalar va tuzlar qonga qayta söriladi va haqiqiy siydik hosil böladi. Dengizlarda hayot keçiradigan stenogalin (şörlaniş nisbatan doimiy bölgan) hayvonlarda M. nayçalari nisbatan qisqargan böladi (yana q. Protonefridiylar.).
Q.: Protonefridiylar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕТАНЕФРИДИЙЛАР (юн. Meta -оралиқ, кейин, орқали ва нефридий) — умуртқасиз ҳайвонлар, асосан, ҳалқали чувалчангларнинг метамер жойлашган жуфт айириш органи (қ. Метамерия). Эктодермадан ёки мезодермал нефробластлардан ривожланади. М. найсимон органлар бўлиб, воронкага ўхшаб кенгайган киприкли қисми (не-фростом) иккиламчи тана бўшлиғи (целом)га, кейинги ингичкалашган қисми тананинг навбатдаги бўғимига ўтиб, тери сиртига очилади. Нефридий найи узун ва илмоққа ўхшаш буралган бўлиши мумкин. Нефростом орқали М. найига целом суюкушги, яъни бирламчи сийдик ўтади. Бу су-юклик киприклар ҳаракати туфайли М. найига ҳайдалади. Реабсорбция туфайли бирламчи сийдикдан органик моддалар ва тузлар қонга қайта сўрилади ва ҳақиқий сийдик ҳосил бўлади. Денгизларда ҳаёт кечирадиган стеногалин (шўрланиш нисбатан доимий бўлган) ҳайвонларда М. найчалари нисбатан қисқарган бўлади (яна қ. Протонефридийлар.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.