Minsk viloyati
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 582–583-b. — ziyouz.com
Minsk viloyati - Belorussiya ning markaziy qismidagi viloyat. 1938 y. 15 yanv.da tuzilgan. Mayd. 40,8 ming km2. Aholisi 3301 ming kişi (1998). AsoSan beloruslar, şuningdek, rus, polyak, ukrain va b. millat vakillari ham yaşaydi. Yer yuzasi sertepa, morenali qirlar, tekislik va pasttekislikdan iborat. Foydali kazilmalardan: kaliy va toş tuzlari, torf, bör, mergel, qum, şağal, gil bor. Iklimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —6°, —7°, iyulniki 17—18°. Yillik yoğin 500—700 mm. Vegetatsiya davri 185—195 kun. Yirik daryolari: Berezina (Dnepr irmoği), Ptiç va Sluç (Pripyat irmoklari). Neman daryosi M.v. hududidan boşlanadi. Köl köp. Tuproği çimlipodzol, torfli-botqoq va allyuvial tuproqlar. Hududining 36,8% örmon, 14% botqoklik, 15% yaylov va ötloqlar. Böri, tulki, los, yelik, börsiq, norka, quyon, tiy-in, qobon, suvsar, oq siçqon, yenotsimon it, quşlardan qur, çil, ördak yaşaydi. Baliq turi köp. Viloyat şimşarqida Berezina qöriqxonasining bir qismi joylaşgan. Viloyat energetikasi mahalliy (torf) va çetdan keltirilgan yoqilği (kumir, neft mahsulotlari, tabiiy gaz) asosida işlaydi. Torf zaxirasi va torf qazib oliş böyiça M.v. Belorussiyada 1-örinda turadi. Viloyat sanoat mahsulotining 21% ni maşinasozlik va metallsozlik (transport, stanoksozlik, har xil sanoat tarmoqlari uçun asbob-uskunalar i.ç.) beradi. Avtomobil z-di, avtotraktor elektr asbob-uskunalari, avtogidrokuçaytirgiç z-dlari, stanoksozlik, avtomobil sanoati uçun yarimötkazgiç ventillar, metall konstruksiyalar z-dlari va b. korxonalar bor. Starobin kaliy tuzlari asosida kimyo sanoati rivojlangan, quriliş materiallari (temir-beton buyumlar, quriliş detallari, keramika va drenaj quvurlar) işlab çiqariladi. Faner-gugurt, yoğoçsozlik k-tlari, pianino, mebel f-kalari, yoğoç z-di işlab turibdi. Tikuvçilik f-kasi, zigir tola z-di, oynaşişa, kun-poyabzal, trikotaj kabi yengil sanoat korxonalari, musiqa asboblari f-kasi bor. Oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Q.x.sut-göşt çorvaçiligi, çöçqaçilik va kartoşka yetiştirişga ixtisoslaşgan. Ğalla va dukkaklilar, texnika ekinlari, sabzavot, yem-xaşak ekinlari ekiladi. Boğ va mevazorlar bor. T.y. transporti asosiy örinda. Berezinada kema qatnaydi. Aeroport bor. Köpçilik şahar va tuman markazlari avialiniyalar orqali Minsk b-n boğlangan. Minskda 1984 y.dan metropoliten faoliyat körsatmoqda. 13 oliy öquv yurti, 29 ilmiy tadqiqot in-ti, 7 teatr, 12 muzey, sanatoriylar mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИНСК ВИЛОЯТИ - Белоруссия нинг марказий қисмидаги вилоят. 1938 й. 15 янв.да тузилган. Майд. 40,8 минг км2. Аҳолиси 3301 минг киши (1998). АсоСан белоруслар, шунингдек, рус, поляк, украин ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Ер юзаси сертепа, моренали қирлар, текислик ва пасттекисликдан иборат. Фойдали казилмалардан: калий ва тош тузлари, торф, бўр, мергель, қум, шағал, гил бор. Иклими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —6°, —7°, июлники 17—18°. Йиллик ёғин 500—700 мм. Вегетация даври 185—195 кун. Йирик дарёлари: Березина (Днепр ирмоғи), Птичь ва Случь (Припять ирмоклари). Неман дарёси М.в. ҳудудидан бошланади. Кўл кўп. Тупроғи чимлиподзол, торфли-ботқоқ ва аллювиал тупроқлар. Ҳудудининг 36,8% ўрмон, 14% ботқоклик, 15% яйлов ва ўтлоқлар. Бўри, тулки, лось, елик, бўрсиқ, норка, қуён, тий-ин, қобон, сувсар, оқ сичқон, енотсимон ит, қушлардан қур, чил, ўрдак яшайди. Балиқ тури кўп. Вилоят шимшарқида Березина қўриқхонасининг бир қисми жойлашган. Вилоят энергетикаси маҳаллий (торф) ва четдан келтирилган ёқилғи (кумир, нефть маҳсулотлари, табиий газ) асосида ишлайди. Торф захираси ва торф қазиб олиш бўйича М.в. Белоруссияда 1-ўринда туради. Вилоят саноат маҳсулотининг 21% ни машинасозлик ва металлсозлик (транспорт, станоксозлик, ҳар хил саноат тармоқлари учун асбоб-ускуналар и.ч.) беради. Автомобиль з-ди, автотрактор электр асбоб-ускуналари, автогидрокучайтиргич з-длари, станоксозлик, автомобиль саноати учун яримўтказгич вентиллар, металл конструкциялар з-длари ва б. корхоналар бор. Старобин калий тузлари асосида кимё саноати ривожланган, қурилиш материаллари (темир-бетон буюмлар, қурилиш деталлари, керамика ва дренаж қувурлар) ишлаб чиқарилади. Фанер-гугурт, ёғочсозлик к-тлари, пианино, мебель ф-калари, ёғоч з-ди ишлаб турибди. Тикувчилик ф-каси, зигир тола з-ди, ойнашиша, кун-пойабзал, трикотаж каби енгил саноат корхоналари, мусиқа асбоблари ф-каси бор. Озиқ-овқат саноати ривожланган. Қ.х.сут-гўшт чорвачилиги, чўчқачилик ва картошка етиштиришга ихтисослашган. Ғалла ва дуккаклилар, техника экинлари, сабзавот, ем-хашак экинлари экилади. Боғ ва мевазорлар бор. Т.й. транспорти асосий ўринда. Березинада кема қатнайди. Аэропорт бор. Кўпчилик шаҳар ва туман марказлари авиалиниялар орқали Минск б-н боғланган. Минскда 1984 й.дан метрополитен фаолият кўрсатмоқда. 13 олий ўқув юрти, 29 илмий тадқиқот ин-ти, 7 театр, 12 музей, санаторийлар мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.