Minsk viloyati

Minsk viloyati — Belarusning markaziy qismida joylaşgan ma'muriy-hududiy birlik. Rusça Vikipediyaga köra, uning ma'muriy markazi Minsk şahri bölsa-da, poytaxt alohida maqomga ega bölgani uçun viloyat tarkibiga kirmaydi. Viloyat mamlakatning qolgan beşala viloyati bilan çegaradoş: şimolda Vitebsk, şarqda Mogilyov, ğarbda Grodno, janubda Gomel viloyatlari bilan, janubi-ğarbda esa Brest viloyati bilan qöşni.1

ÖzME'ga köra, viloyat 1938-yil 15-yanvarda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu hududda undan oldin 1793-yilda tuzilgan Minsk gubernyasi mavjud bölgan. 20-asr boşlarida Minsk yerlari bir neça bor qöldan-qölga ötgan: 1918-yilda Germaniya qöşinlari, 1919–1920-yillarda esa Polşa qöşinlari tomonidan egallangan.

ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 40,8 ming km². Yer yuzasi tepalikli bölib, morena qirlari, tekislik va pasttekisliklardan iborat. Rusça Vikipediyaga köra, hudud asosan Belarus qirlari doirasida, Berezina, Neman va Viliya daryolari havzasida joylaşgan; viloyatning şimoldan janubga uzunligi 315 km, şarqdan ğarbga 240 km. Belarusning eng baland nuqtasi — dengiz sathidan 345 m balandlikdagi Dzerjinskiy toği ham şu viloyatda.

Iqlimi mö'tadil kontinental. Rusça Vikipediyaga köra, yanvarning örtaça harorati -6,8°, iyulniki 17,5°; ÖzME yillik yoğin miqdorini 500–700 mm deb körsatadi. Viloyat orqali Boltiq va Qora dengiz havzalari örtasidagi suvayirğiç ötadi. Yirik daryolar — Berezina, Svisloç, Neman va Viliya, eng katta köllar — Naroç va Svir. Neman daryosi şu viloyat hududidan boşlanadi.

ÖzME'ga köra, foydali qazilmalardan kaliy va toş tuzi, torf, bör, mergel, qum, şağal va gil bor. Rusça Vikipediyaga köra, 2018-yil boşida hududning 38,4 foizini örmonlar egallagan. Örmonlarda böri, tulki, los, yelik, börsiq, quyon, olmaxon, qobon kabi hayvonlar yaşaydi. Viloyatda Berezina biosfera qöriqxonasining bir qismi va «Naroç» milliy boği joylaşgan.

ÖzME 1998-yilda aholini 3301 ming kişi deb körsatgan; bu raqam Minsk şahrini ham qamrab olgan bölişi mumkin. Rusça Vikipediyaga köra, poytaxtsiz viloyatda 795 mingga yaqin şahar va 661 mingga yaqin qişloq aholisi yaşaydi. Aholining asosiy qismi beloruslar, şuningdek, ruslar, polyaklar, ukrainlar va boşqa xalqlar vakillari ham yaşaydi. Viloyat 22 tuman va viloyatga böysunuvçi bitta şahardan iborat.

ÖzME'ga köra, sovet davrida viloyat torf zaxirasi va uni qazib oliş böyiça Belorussiyada birinçi örinda turgan. Sanoatda maşinasozlik va metallsozlik (avtomobil, traktor elektr jihozlari, stanoklar) yetakçi bölgan, Starobin kaliy tuzlari asosida kimyo sanoati rivojlangan. Yoğoçsozlik, mebel, pianino, tikuvçilik, trikotaj va oziq-ovqat korxonalari ham faoliyat körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, viloyatning eng yirik soliq tölovçilari qatorida «Belaruskaliy» kompaniyasi turadi. Qişloq xöjaligi sut-göşt çorvaçiligi, çöçqaçilik va kartoşkaçilikka ixtisoslaşgan; viloyat haydaladigan yerlar maydoni böyiça respublikada birinçi örinda.

Viloyat orqali Moskva — Brest, Minsk — Vilnyus, Minsk — Gomel kabi yirik avtomobil yöllari ötadi. Rusça Vikipediyaga köra, eng muhim temir yöl tuguni — Molodeçno. Viloyatda 28 ta muzey bor. Eng köp taşrif buyuriladigan joylar — «Nesvij» tarixiy-madaniy qöriqxonasi va «Xatin» xotira majmuasi. Nesvijdagi 16–18-asrlarga oid saroy-qal'a majmuasi Radzivillar knyazlari xonadonining qarorgohi bölgan.