Mirmuhsin

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 610–611-b. — ziyouz.com

Mirmuhsin (taxallusi; asl ism-şarifi Şermuhamedov Mirmuhsin) (1895 — Toşkent — 1929.4.8) — jurnalist, yozuvçi. Özbek matbuotining asosçilaridan biri. 1916—17 y.larda Ufadagi «Oliya» madrasasida öqigan. 1917 y. Toşkentga qaytgan. 1917 y. Fev. inqilobi munosabati b-n «Turon» gaz.ga yozgan «Tarixiy ikki voqea» maqolasi katta janjalga sabab bulgan. Sebzor qozikaloni hukmi b-n M.ga ölim jazosi beriladi. Lekin bu hukm qamoq jazosi b-n almaştiriladi. M. qamoqdan qoçib, Ufaga ketadi. Fukarolar uruşi boşlanib ketgaç, M. Şarqiy frontning 1 — 5-armiyalari siyosiy bölimida jangçi-jurnalist sifatida xizmat qiladi. 1920 y.ning boşlarida Toşkentga kaytib, dastlab «Iştirokiyun», söng «Qizil bayroq», «Turkiston» va b. gaz.larda muharrirlik qiladi. M.ning hozirça ma'lum şe'rlari 700 misra atrofida. Bundan taşqari, u hikoyalar, maqolalar yozgan. «Befarzand Oçildiboy» (1914) nomli birinçi özbek romani muallifi. Adib ilmma'rifat orqali hamma odamlar baxtli, hayot esa farovon bulişiga astoydil işonadi, «avom»ni ilm olişga da'vat etadi («Milliy adabiyot», «Ahvoli odamdin bir namuna», «Adabiyot» va b.). Xalqning oğir va maşaqqatli, fojiaga tuda turmuşini tasvirlaydi («Aş'or», «Bizni»). M.ning «Yigirmançi asrda Turkiston boboy», «Zindon» (1914) kabi hikoyalarida taraqqiyotdan orqada qolgan Turkiston qiyofasi, idora usuliga oid karaşlari bayon etilgan. U inqilobning dastlabki yillarida şurolarga işongan, ular tarafida turib kuraşgan edi. Biroq, şovinizmning «yöqsullik» rangiga buyalib, yanada keskinroq tus olgani, milliydiniy qadriyatlarning oyoqosti qilingani M. umidlarini puçga çiqardi. Maqolalaridagi quvonç va kötarinki ruh yöqolib, umidsizlik kuçayib bordi, aldanganini çuqur his etdi va bular oxir-oqibatda hayotining bevaqt, fojiali yakunlanişiga olib keldi.

Ad.: Yodgorov H., Nurli yöl, T., 1968; Meli Jöra, Umrim daftari, T., 1970; Qosimov B., Mirmuhsin Şermuhamedov, T., 1967; Isyonkor qalb, T., 1985.

Begali Qosimov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МИРМУҲСИН (тахаллуси; асл исм-шарифи Шермуҳамедов Мирмуҳсин) (1895 — Тошкент — 1929.4.8) — журналист, ёзувчи. Ўзбек матбуотининг асосчиларидан бири. 1916—17 й.ларда Уфадаги «Олия» мадрасасида ўқиган. 1917 й. Тошкентга қайтган. 1917 й. Фев. инқилоби муносабати б-н «Турон» газ.га ёзган «Тарихий икки воқеа» мақоласи катта жанжалга сабаб булган. Себзор қозикалони ҳукми б-н М.га ўлим жазоси берилади. Лекин бу ҳукм қамоқ жазоси б-н алмаштирилади. М. қамоқдан қочиб, Уфага кетади. Фукаролар уруши бошланиб кетгач, М. Шарқий фронтнинг 1 — 5-армиялари сиёсий бўлимида жангчи-журналист сифатида хизмат қилади. 1920 й.нинг бошларида Тошкентга кайтиб, дастлаб «Иштирокиюн», сўнг «Қизил байроқ», «Туркистон» ва б. газ.ларда муҳаррирлик қилади. М.нинг ҳозирча маълум шеърлари 700 мисра атрофида. Бундан ташқари, у ҳикоялар, мақолалар ёзган. «Бефарзанд Очилдибой» (1914) номли биринчи ўзбек романи муаллифи. Адиб илммаърифат орқали ҳамма одамлар бахтли, ҳаёт эса фаровон булишига астойдил ишонади, «авом»ни илм олишга даъват этади («Миллий адабиёт», «Аҳволи одамдин бир намуна», «Адабиёт» ва б.). Халқнинг оғир ва машаққатли, фожиага туда турмушини тасвирлайди («Ашъор», «Бизни»). М.нинг «Йигирманчи асрда Туркистон бобой», «Зиндон» (1914) каби ҳикояларида тараққиётдан орқада қолган Туркистон қиёфаси, идора усулига оид карашлари баён этилган. У инқилобнинг дастлабки йилларида шуроларга ишонган, улар тарафида туриб курашган эди. Бироқ, шовинизмнинг «йўқсуллик» рангига буялиб, янада кескинроқ тус олгани, миллийдиний қадриятларнинг оёқости қилингани М. умидларини пучга чиқарди. Мақолаларидаги қувонч ва кўтаринки руҳ йўқолиб, умидсизлик кучайиб борди, алданганини чуқур ҳис этди ва булар охир-оқибатда ҳаётининг бевақт, фожиали якунланишига олиб келди.

Ад.: Ёдгоров Ҳ., Нурли йўл, Т., 1968; Мели Жўра, Умрим дафтари, Т., 1970; Қосимов Б., Мирмуҳсин Шермуҳамедов, Т., 1967; Исёнкор қалб, Т., 1985.

Бегали Қосимов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.