Mirzo

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 602–603-b. — ziyouz.com

Mirzo (taxallusi; asl ismi Muhammadrasul Niyozmuhammad öğli, 1840. 1. Xiva — 1922) — şoir, tarjlmon, xattot, bastakor. Komil Xorazmiyning öğli. Xivadagi Şerğozixon madrasasida öqigan. Xiva xoni Muhammad Rahimxon II — Feruz saroyida otasidan söng mirzaboşi bölgan. M.ning lirik merosi özi tuzgan «Marğub un-nozirin» («Nazar soluvçilarga yoqimli tuhfa») devoniga jamlangan, unda 7650 miyera şe'rlar mavjud. Uşbu devon 1907—09 y.larda Xivada toşbosma usulida naşr etilgan.

M. tarjimon sifatida Firoğiyning «Ra'no va Zebo», Fuzuliyning «Soqiynoma» (yoki «Haft jom» — «Yetti qadaq»), Ahmad al-Buniyning «Şams ulmaorif» («Maorif kuyoşi»), Mavlaviy Abdulhaqning «Fazoil ul-Qur'-on» («Qur'on fazilatlari») asarlarini, «Tib» kitobidan «Tuhfat ul-mö'minin» («Möminlarga tuhfa») asarining bir bobi va «Daqoyiq ul-axbor» («Nozik ma'noli xabarlar») asarlarini fors va arab tillaridan özbek tiliga ögirgan.

M. nasx va nasta'liq xatlarini nihoyatda gözal yozgan. Laffasiyniit yozişiça, M. 500 dan ortiq kişiga xattotlik hunarini örgatgan. M. tanbur, rubob, ğijjak va çildirma çalişda mahorat va iste'dodga ega bölgan. U musiqa böyiça Feruzning ustozidir. Bastakor sifatida Xorazm «Şaşmaqom»ining «Rost» maqomiga «Sa'b» va «Ufori» kuylarini bastalagan; yarim maqom hisoblangan «Panjgoh» maqomiga bir qança kuylarni qöşib, töliq bir maqom holiga keltirgan. Xorazm maqom kuylarini Komil Xorazmiy joriy etgan çiziqli notaga köçirib, kitob holiga keltirgan. Madrasalarda arab va fors tillaridan mudarrislik ham qilgan. U özi qurdirgan madrasada dafn etilgan. M. devoni, kölyozmalari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-ti qölyozmalar fondida saqlanadi (inv. № 1500, 6947, 1125).

Ibrohim Karimov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МИРЗО (тахаллуси; асл исми Муҳаммадрасул Ниёзмуҳаммад ўғли, 1840. 1. Хива — 1922) — шоир, таржлмон, хаттот, бастакор. Комил Хоразмийнинг ўғли. Хивадаги Шерғозихон мадрасасида ўқиган. Хива хони Муҳаммад Раҳимхон II — Феруз саройида отасидан сўнг мирзабоши бўлган. М.нинг лирик мероси ўзи тузган «Марғуб ун-нозирин» («Назар солувчиларга ёқимли туҳфа») девонига жамланган, унда 7650 миера шеърлар мавжуд. Ушбу девон 1907—09 й.ларда Хивада тошбосма усулида нашр этилган.

М. таржимон сифатида Фироғийнинг «Раъно ва Зебо», Фузулийнинг «Соқийнома» (ёки «Ҳафт жом» — «Етти қадақ»), Аҳмад ал-Бунийнинг «Шамс улмаориф» («Маориф куёши»), Мавлавий Абдулҳақнинг «Фазоил ул-Қуръ-он» («Қуръон фазилатлари») асарларини, «Тиб» китобидан «Туҳфат ул-мўъминин» («Мўминларга туҳфа») асарининг бир боби ва «Дақойиқ ул-ахбор» («Нозик маъноли хабарлар») асарларини форс ва араб тилларидан ўзбек тилига ўгирган.

М. насх ва настаълиқ хатларини ниҳоятда гўзал ёзган. Лаффасийниит ёзишича, М. 500 дан ортиқ кишига хаттотлик ҳунарини ўргатган. М. танбур, рубоб, ғижжак ва чилдирма чалишда маҳорат ва истеъдодга эга бўлган. У мусиқа бўйича Ферузнинг устозидир. Бастакор сифатида Хоразм «Шашмақом»ининг «Рост» мақомига «Саъб» ва «Уфори» куйларини басталаган; ярим мақом ҳисобланган «Панжгоҳ» мақомига бир қанча куйларни қўшиб, тўлиқ бир мақом ҳолига келтирган. Хоразм мақом куйларини Комил Хоразмий жорий этган чизиқли нотага кўчириб, китоб ҳолига келтирган. Мадрасаларда араб ва форс тилларидан мударрислик ҳам қилган. У ўзи қурдирган мадрасада дафн этилган. М. девони, кўлёзмалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-ти қўлёзмалар фондида сақланади (инв. № 1500, 6947, 1125).

Иброҳим Каримов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.