Mirzo Muhammad Sulton
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 928-b. — ziyouz.com
Muhammad Sulton Mirzo (1375-1403) — temuriy şahzoda; Amir Temurning nabirasi. Muhammad Jahongir Mirzoning tönğiç öğli. U Özbekxonnint nabirasi Xonzoda (Sevin beka) begimdan tuğilgan. Amir Temur suyukli öğli Jahongir Mirzo vafotidan söng, özining barça orzu-umidlarini M. S.ga boğlab, uni özidan keyin toju taxtning yagona vorisi deb bilardi. M.S. bobosi Amir Temurga öxşab jasoratli, qat'iyatli, zukko, duşmanga nisbatan şafkatsiz, dovyurak jangçi edi. 1397 y. qişida Amir Temur Xitoyga qarşi bölajak yurişga tayyorgarlik köriş çoğida M.S.ga Yettisuvda Aşpara istehkomini qurişga va u yerda dehqonçilikni rivojlantirişga farmon bergandi. Şu maqsadda M.S.ga 40 ming qöşin berilgan. 1399 y. M.S. mana şu çegara istehkomidan möğullarga qarşi kuraşda foydalanmoqçi bölgan, biroq Farğona hokimi Iskandar mirzo undan avvalroq özboşimçalik b-n Şarqiy Turkistonga zafarli yuriş qilgan. Şu tufayli şahzodalar örtasida nizo tuğilib, 1400 y. M.S. buyruğiga köra, Iskandar Samarqandga keltirilib, hibsga olingan, uning otabegi va 26 navkari qatl etilgan. 1399 y. Amir Temur «Yetti yillik» yurişga ketar ekan, Samarqand hukmronligini 23 yoşli M.S.ga topşirib ketadi. 1401 y. mart oyida Amir Temur Suriyada turib M.S.ga sobiq Hulaguxon tasarrufida bölgan viloyatlarni (Iroq yoki Şim.-Ğarbiy Eron) boşqariş haqida farmon yuboradi. 1402 y.da Amir Temurning Boyazid I Yildirimga qarşi yurişida M.S. faol qatna-şadi. U Kiçik Osiyoning ğarbiy çekkasigaça boradi. U yerdan qaytayotib, 1403 y. 12 martda Qora Hisor mavzeida şamollab 27 yoşida vafot etadi. M.S.ni u qurgan madrasaga dafn qilişgan.
Boburning ta'kidlaşiça, M.S. Samarqand qal'asi jan.da Toşqörğon-Çaqarda Madrasa va xonaqoh qurdirgan. M.S. vafotidan söng Amir Temur uning xotirasiga atab maqbara quriş haqida farmon bergan. Maqbara Madrasa hovlisining töriga bunyod etilgan.
Turğun Fayziyev
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҲАММАД СУЛТОН Мирзо (1375-1403) — темурий шаҳзода; Амир Темурнинг набираси. Муҳаммад Жаҳонгир Мирзонинг тўнғич ўғли. У Ўзбекхоннинт набираси Хонзода (Севин бека) бегимдан туғилган. Амир Темур суюкли ўғли Жаҳонгир Мирзо вафотидан сўнг, ўзининг барча орзу-умидларини М. С.га боғлаб, уни ўзидан кейин тожу тахтнинг ягона вориси деб биларди. М.С. бобоси Амир Темурга ўхшаб жасоратли, қатъиятли, зукко, душманга нисбатан шафкатсиз, довюрак жангчи эди. 1397 й. қишида Амир Темур Хитойга қарши бўлажак юришга тайёргарлик кўриш чоғида М.С.га Еттисувда Ашпара истеҳкомини қуришга ва у ерда деҳқончиликни ривожлантиришга фармон берганди. Шу мақсадда М.С.га 40 минг қўшин берилган. 1399 й. М.С. мана шу чегара истеҳкомидан мўғулларга қарши курашда фойдаланмоқчи бўлган, бироқ Фарғона ҳокими Искандар мирзо ундан аввалроқ ўзбошимчалик б-н Шарқий Туркистонга зафарли юриш қилган. Шу туфайли шаҳзодалар ўртасида низо туғилиб, 1400 й. М.С. буйруғига кўра, Искандар Самарқандга келтирилиб, ҳибсга олинган, унинг отабеги ва 26 навкари қатл этилган. 1399 й. Амир Темур «Етти йиллик» юришга кетар экан, Самарқанд ҳукмронлигини 23 ёшли М.С.га топшириб кетади. 1401 й. март ойида Амир Темур Сурияда туриб М.С.га собиқ Ҳулагухон тасарруфида бўлган вилоятларни (Ироқ ёки Шим.-Ғарбий Эрон) бошқариш ҳақида фармон юборади. 1402 й.да Амир Темурнинг Боязид I Йилдиримга қарши юришида М.С. фаол қатна-шади. У Кичик Осиёнинг ғарбий чеккасигача боради. У ердан қайтаётиб, 1403 й. 12 мартда Қора Ҳисор мавзеида шамоллаб 27 ёшида вафот этади. М.С.ни у қурган мадрасага дафн қилишган.
Бобурнинг таъкидлашича, М.С. Самарқанд қалъаси жан.да Тошқўрғон-Чақарда Мадраса ва хонақоҳ қурдирган. М.С. вафотидан сўнг Амир Темур унинг хотирасига атаб мақбара қуриш ҳақида фармон берган. Мақбара Мадраса ҳовлисининг тўрига бунёд этилган.
Турғун Файзиев
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.