Mirzo Pirmuhammad
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 224-b. — ziyouz.com
Pirmuhammad Mirzo (1376— 1407.22.2) — temuriy şahzoda. Amir Temurning nabirasi, Muhammad Jahongir Mirzoning öğli. Otasining öli-midan 40 kun ötgaç, Baxt Mulk Oğo begimdan tuğilgan. 1392 y.da Amir Te-mur Ğazna, Kobul, Zobuliston, Qan-dahor viloyati va Sind, daryosigaça bölgan yerlarni P. tasarrufiga topşirgan edi. U bobosi Amir Temurning bir neça harbiy yurişlarida, jumladan, Hindiston fathida qatnaşgan. Amir Temur vafoti oldidan P.ni öziga valiahd deb e'lon qilgan. Biroq P.ni boşqa temuriy şahzodalar va hatto Ötrorda turgan qöşin boşliqlari (amir Şoh Malik va Şayx Nuriddin va b.) ham tan olmaganlar. Har bir viloyat hokimi Sohibqiron vafotidan söng öz nomidan tanga zarb etib, no-mini xutbaga qöşib aytadigan bölgan. Temuriylar taxtiga Xalil Sulton ötirgan. U P.ga qarşi 1405 y. mayda Sulton Husayn boşçiligida qöşin (30000 kişi) tortgan va Balxni egallagan. Sulton Husayn Xalil Sultonga qarşi isyon kötarib Samarqandga yuriş qilgan. Xalil Sulton uni 6 iyulda Çekdolik (Şahrisabz jan.da)da tormor keltirgan va uni ta'qib etib Balxni egallagan. Sulton Husayn Şopur-gon va Andxud hokimi Sulaymonşoh (Amir Temurning jiyani) huzuridan panohtopgan. P. Sulaymonşohdan Sulton Husaynni berişini qattiq talab qilgan, rad javobi olgaç, unga qarşi 3000 otliqsan iborat qöşin jönatgan. Sulaymonşoh va Sulton Husayn Hirot-ga, Şohrux huzuriga qoçib borişgan. Şohrux P.ning talabini töğri deb topgan, Sulton Husayn qamoqqa olinib, qatl etilgan va uning boş terisi içiga somon tölğazilib P.ga jönatilgan. P. Sulaymonşoh ustidan qozongan ğala-basidan keyin Balxni olgan va Movarounnahrga qarşi birgalikda kuraşiş uçun Şohrux b-n muzokaralar olib borgan. Şohrux undan yurişni keçiktirişni söragan, biroq P. öjarlik qilib, Qarşi tomon harakat qila boşlagan. 1406 y. 20 fev.da Qarşi yaqinida Xalil Sulton b-n jang qilib mağlubiyatga uçragan. P. Balxga qoçgan va bir yildan söng qotil Pir Ali Toz tomonidan öldirilgan. Şohrux P.ni öçini oliş maqsadida qöşin tortib Balxni egallab olgan va 1370 y. Amir Temur tomonidan buzib taşlangan şahar qörğonini qayta tiklagan.
Manba: Abdurazzoq Samarqandiy , Matlai sa'dayn va majmai baxrayn, T., 1969.
Ad.: Fayziyev T., Temuriylar şajarasi, T., 1995.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПИРМУҲАММАД Мирзо (1376— 1407.22.2) — темурий шаҳзода. Амир Темурнинг набираси, Муҳаммад Жаҳонгир Мирзонинг ўғли. Отасининг ўли-мидан 40 кун ўтгач, Бахт Мулк Оғо бегимдан туғилган. 1392 й.да Амир Те-мур Ғазна, Кобул, Зобулистон, Қан-даҳор вилояти ва Синд, дарёсигача бўлган ерларни П. тасарруфига топширган эди. У бобоси Амир Темурнинг бир неча ҳарбий юришларида, жумладан, Ҳиндистон фатҳида қатнашган. Амир Темур вафоти олдидан П.ни ўзига валиаҳд деб эълон қилган. Бироқ П.ни бошқа темурий шаҳзодалар ва ҳатто Ўтрорда турган қўшин бошлиқлари (амир Шоҳ Малик ва Шайх Нуриддин ва б.) ҳам тан олмаганлар. Ҳар бир вилоят ҳокими Соҳибқирон вафотидан сўнг ўз номидан танга зарб этиб, но-мини хутбага қўшиб айтадиган бўлган. Темурийлар тахтига Халил Султон ўтирган. У П.га қарши 1405 й. майда Султон Ҳусайн бошчилигида қўшин (30000 киши) тортган ва Балхни эгаллаган. Султон Ҳусайн Халил Султонга қарши исён кўтариб Самарқандга юриш қилган. Халил Султон уни 6 июлда Чекдолик (Шаҳрисабз жан.да)да тормор келтирган ва уни таъқиб этиб Балхни эгаллаган. Султон Ҳусайн Шопур-гон ва Андхуд ҳокими Сулаймоншоҳ (Амир Темурнинг жияни) ҳузуридан паноҳтопган. П. Сулаймоншоҳдан Султон Ҳусайнни беришини қаттиқ талаб қилган, рад жавоби олгач, унга қарши 3000 отлиқцан иборат қўшин жўнатган. Сулаймоншоҳ ва Султон Ҳусайн Ҳирот-га, Шоҳрух ҳузурига қочиб боришган. Шоҳрух П.нинг талабини тўғри деб топган, Султон Ҳусайн қамоққа олиниб, қатл этилган ва унинг бош териси ичига сомон тўлғазилиб П.га жўнатилган. П. Сулаймоншоҳ устидан қозонган ғала-басидан кейин Балхни олган ва Мовароуннаҳрга қарши биргаликда курашиш учун Шоҳрух б-н музокаралар олиб борган. Шоҳрух ундан юришни кечиктиришни сўраган, бироқ П. ўжарлик қилиб, Қарши томон ҳаракат қила бошлаган. 1406 й. 20 фев.да Қарши яқинида Халил Султон б-н жанг қилиб мағлубиятга учраган. П. Балхга қочган ва бир йилдан сўнг қотил Пир Али Тоз томонидан ўлдирилган. Шоҳрух П.ни ўчини олиш мақсадида қўшин тортиб Балхни эгаллаб олган ва 1370 й. Амир Темур томонидан бузиб ташланган шаҳар қўрғонини қайта тиклаган.
Манба: Абдураззоқ Самарқандий , Матлаи саъдайн ва мажмаи бахрайн, Т., 1969.
Ад.: Файзиев Т., Темурийлар шажараси, Т., 1995.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.