Pirmuhammad Mirzo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Pirmuhammad Mirzo (1376 — 1407-yil 22-fevral) — Temuriylar sulolasiga mansub şahzoda, Amir Temurning nabirasi va u tayinlagan valiahd. Bobosi vafotidan söng taxtga da'vogarlar orasida rasmiy merosxör bölsa ham, hokimiyatni qölga kirita olmagan va qisqa muddatli taxt uçun kuraşda halok bölgan.1
Kelib çiqişi va yoşligi
13Pirmuhammad Amir Temurning öğli Muhammad Jahongir Mirzoning öğli. ÖzME'ga köra, u otasi vafotidan 40 kun ötib, Baxt Mulk Oğo begimdan tuğilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Muhammad Jahongir otasidan oldin vafot etgan, keyingi navbatdagi Umarşayx Mirzo ham hayotdan köz yumgan, Pirmuhammadning akasi Muhammad Sulton esa 1403-yilda jangda olgan jarohatidan vafot etgan. Temur tirik qolgan öğillari Şohrux va Mironşohni hukmronlikka layoqatli deb hisoblamagani uçun Pirmuhammadni öziga voris qilib belgilagan.
Hokimligi
131392-yilda Amir Temur Ğazna, Kobul, Zobuliston, Qandahor va Sind daryosigaça bölgan yerlarni Pirmuhammad ixtiyoriga bergan. Inglizça Vikipediyaga köra, u şu yildan Qandahor hokimi bölgan va hududi Hindukuşning ğarbidan Hind daryosigaça çözilgan. Pirmuhammad bobosining harbiy yurişlarida, jumladan Hindiston yurişida qatnaşgan: Inglizça Vikipediyaga köra, 1397-yil kuzida u Hindistonga kirgan temuriy qöşinlarning birinçi töliğiga boşçilik qilgan va Multon hokimligini olgan.
Taxt uçun kuraş
131405-yilda Amir Temur vafot etişi oldidan Pirmuhammadni valiahd deb e'lon qilgan. Biroq ÖzME'ga köra, uni boşqa temuriy şahzodalar ham, Ötrorda turgan qöşin boşliqlari ham tan olmagan; har bir viloyat hokimi öz nomidan tanga zarb ettirib, xutbada öz nomini öqitişga kirişgan. Temuriylar taxtini Xalil Sulton egallagan.
ÖzME bayon etişiça, 1405-yil mayda Xalil Sulton Sulton Husayn boşçiligida qöşinni Pirmuhammadga qarşi jönatgan, ammo Sulton Husayn isyon kötarib Samarqandga yurgan. Xalil Sulton uni iyulda Şahrisabz janubida tor-mor keltirgan. Qoçgan Sulton Husayn Şopurğon va Andxud hokimi Sulaymonşohdan panoh topgan. Pirmuhammad uni topşirişni talab qilgan, rad javobini olgaç Sulaymonşohga qarşi qöşin yuborgan. Mağlub bölgan Sulaymonşoh va Sulton Husayn Hirotga, Şohrux Mirzo huzuriga qoçgan; Şohrux Pirmuhammadning talabini töğri deb bilib, Sulton Husaynni qatl ettirgan.
Söngra Pirmuhammad Balxni egallab, Movarounnahrga qarşi birgalikda kuraşiş uçun Şohrux bilan muzokara olib borgan. Şohrux yurişni keçiktirişni maslahat bergan bölsa-da, Pirmuhammad Qarşi tomon yöl olgan va 1406-yil 20-fevralda Qarşi yaqinida Xalil Sultondan yengilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u Xalil Sulton bilan ikki marta jang qilib, ikkalasida ham mağlub bölgan, biroq öz yerlarida qoldirilgan.
Vafoti
13Mağlubiyatdan söng Pirmuhammad Balxga qaytgan va oradan bir yil ötib, 1407-yilda öz vaziri Pir Ali Toz tomonidan öldirilgan. ÖzME'ga köra, Şohrux uning qoni uçun qasos oliş maqsadida Balxni egallagan va 1370-yilda Amir Temur buzdirgan şahar qörğonini qayta qurdirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Pirmuhammad Samarqanddagi Gör Amir maqbarasiga dafn etilgan. Uning hayoti haqidagi asosiy ma'lumotlar Abdurazzoq Samarqandiyning «Matlai sa'dayn va majmai bahrayn» asarida saqlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Pirmuhammad Mirzo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3803 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPirmuhammad Mirzo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3803
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3803
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Pir Muhammad (son of Jahangir)en.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 224-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 224-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.