Moki
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 686–687-b. — ziyouz.com
Moki — 1) tikuv maşinasi asosiy kismlardan biri — maxsus moslama. Çok tikilayotgan paytda tikuv maşinasi ignasi hosil qiladigan ustki ip izmasiga pastki ipni ötkazib beradi; 2) töquv dastgohitsa tanda iplari orasidan arqoq iplarini olib ötadigan moslama. M. içida arqoqipi öralgan nayça böladi. M. homuza (arqoq ipi b-n tanda ipi orasida hosil qilinadigan köz) içida erkin yoki majburiy harakat qilib, bir qutidan ikkinçisiga ötadi. M. harakati davomida arqoqipi nayçadan böşalib xrmuzaga taşlanadi. Nayçadagi arqoq ipi bir marta (köp homuzali dastgohdar uçun) yoki köp marta taşlab ötişga yetarli bölişi kerak. Qad. töquv dastgohlarida M.ni homuza tirqişidan töquvçi qölda olib ötkazardi. Hoz. avtomatik töquv dastgohdarida zarb mexanizmlari yordamida M. öz-özidan borib keladi (q. Töquvçilik).
Ilgari M. yoğoç (palma, şamşod, örik va b.), hayvon şohidan yasalgan, hozir, asosan, temir va pölatdan yasaladi. M.larning örtasi törtburçak şaklida öyilib, ikki yonida teşik (köz) qilinadi (nayçadagi ip uçi şu teşikdan ötkaziladi). M. közi, odatda, çinnidan qilinadi. Yoğoç M.ning ikki uçi ötkirlanib, metall uçlik kiydiriladi.
Qanday töquv dastgohlarida işlatilişiga karab, M.lar avtomat dastgoh M.si (içidagi uzunçoq böşliqqa ipli nayça joylaşadi), mexanik dastgoh. M.si (örtasida ipli nayça örnatiş uçun metall sterjen böladi), movut töqişda işlatiladigan M. va b. xillarga bölinadi (rasmga k,.). Mexanik dastgohlarda M. içidagi nayça arqoq ipi tugasa, böş nayçani töliq nayçaga almaştiriş uçun dastgoh, töxtatiladi, avtomat dastgohlarida esa bu iş ular işlab turgan paytda avtomatik tarzda bajariladi.
Ad.: Olimboyev E. vab., Töquvçilik tex-nologiyasi va töquv stanoklari, T., 1987.
Q.: Töquvçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОКИ — 1) тикув машинаси асосий кисмлардан бири — махсус мослама. Чок тикилаётган пайтда тикув машинаси игнаси ҳосил қиладиган устки ип измасига пастки ипни ўтказиб беради; 2) тўқув дастгоҳица танда иплари орасидан арқоқ ипларини олиб ўтадиган мослама. М. ичида арқоқипи ўралган найча бўлади. М. ҳомуза (арқоқ ипи б-н танда ипи орасида ҳосил қилинадиган кўз) ичида эркин ёки мажбурий ҳаракат қилиб, бир қутидан иккинчисига ўтади. М. ҳаракати давомида арқоқипи найчадан бўшалиб хрмузага ташланади. Найчадаги арқоқ ипи бир марта (кўп ҳомузали дастгоҳдар учун) ёки кўп марта ташлаб ўтишга етарли бўлиши керак. Қад. тўқув дастгоҳларида М.ни ҳомуза тирқишидан тўқувчи қўлда олиб ўтказарди. Ҳоз. автоматик тўқув дастгоҳдарида зарб механизмлари ёрдамида М. ўз-ўзидан бориб келади (қ. Тўқувчилик).
Илгари М. ёғоч (пальма, шамшод, ўрик ва б.), ҳайвон шоҳидан ясалган, ҳозир, асосан, темир ва пўлатдан ясалади. М.ларнинг ўртаси тўртбурчак шаклида ўйилиб, икки ёнида тешик (кўз) қилинади (найчадаги ип учи шу тешикдан ўтказилади). М. кўзи, одатда, чиннидан қилинади. Ёғоч М.нинг икки учи ўткирланиб, металл учлик кийдирилади.
Қандай тўқув дастгоҳларида ишлатилишига караб, М.лар автомат дастгоҳ М.си (ичидаги узунчоқ бўшлиққа ипли найча жойлашади), механик дастгоҳ. М.си (ўртасида ипли найча ўрнатиш учун металл стержень бўлади), мовут тўқишда ишлатиладиган М. ва б. хилларга бўлинади (расмга к,.). Механик дастгоҳларда М. ичидаги найча арқоқ ипи тугаса, бўш найчани тўлиқ найчага алмаштириш учун дастгоҳ, тўхтатилади, автомат дастгоҳларида эса бу иш улар ишлаб турган пайтда автоматик тарзда бажарилади.
Ад.: Олимбоев Э. ваб., Тўқувчилик тех-нологияси ва тўқув станоклари, Т., 1987.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.