Monumental san'at
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 739-b. — ziyouz.com
Monumental san'at - nafis san'at turi, me'moriy (ayrim hollarda tabiiy) muhit b-n uyğunlikda ğoyaviy obraz tugalligiga ega böladigan asarlar. M.s.ga haykal va monumentlar, binolarning haykaltaroşlik, rangtasvir, mozaika bezaklari, vitrajlar va b. kiradi (ayrim tadqiqotçilar me'moriy obidalarni ham M.s.ga kiritadilar). Me'morlik b-n uyğunlaşgan M.s. ansamblning asosiy mazmuni yoki şakliga aylanadi (q. San'atlar sintezi). Binolar tarzi va interyeridagi mavzuli tasvirlar, maydonlardagi haykallar davrning eng umum falsafiy va ijtimoiy ğoyalarini özida aks ettiradi, buyuk arboblar va muhim voqealarni abadiylaştiradi. Kötarinkilik, umumahami-yatga ega ğoyalarni tasvirlaşga intiliş asarga uluğvorlik va muxim şakl baxş etadi. Ayrim M.s. asarlari me'morlikda uning şakliy ifodaliligini oşiradi, devoriy tösiqlar, tarzlar va b.ning estetik ta'sirçanligini kuçaytiradi.
M.s. asarlari buyuk ğoyaviy mazmuni va ahamiyati b-n ajralib turadi hamda qat'iy umumlaşma şaklga ega bölib, uzoq muddatga çidamli xom aşyolardan yaratiladi; omma orasida muxim ijtimoiy ğoyalarni tarğib qiladi va tarqatadi. M.s.ning vazifasi ijtimoiy kötarilişlar va san'at tarakdiyoti davrlarida ortib boradi (mas, Uyğoniş davrida Rafael, Mikelanjelo va b.ning freskalari, Temuriylar davrida me'moriy obidalar, amaliy san'at va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНУМЕНТАЛ САНЪАТ - нафис санъат тури, меъморий (айрим ҳолларда табиий) муҳит б-н уйғунликда ғоявий образ тугаллигига эга бўладиган асарлар. М.с.га ҳайкал ва монументлар, биноларнинг ҳайкалтарошлик, рангтасвир, мозаика безаклари, витражлар ва б. киради (айрим тадқиқотчилар меъморий обидаларни ҳам М.с.га киритадилар). Меъморлик б-н уйғунлашган М.с. ансамблнинг асосий мазмуни ёки шаклига айланади (қ. Санъатлар синтезы). Бинолар тарзи ва интерьеридаги мавзули тасвирлар, майдонлардаги ҳайкаллар даврнинг энг умум фалсафий ва ижтимоий ғояларини ўзида акс эттиради, буюк арбоблар ва муҳим воқеаларни абадийлаштиради. Кўтаринкилик, умумаҳами-ятга эга ғояларни тасвирлашга интилиш асарга улуғворлик ва мухим шакл бахш этади. Айрим М.с. асарлари меъморликда унинг шаклий ифодалилигини оширади, деворий тўсиқлар, тарзлар ва б.нинг эстетик таъсирчанлигини кучайтиради.
М.с. асарлари буюк ғоявий мазмуни ва аҳамияти б-н ажралиб туради ҳамда қатъий умумлашма шаклга эга бўлиб, узоқ муддатга чидамли хом ашёлардан яратилади; омма орасида мухим ижтимоий ғояларни тарғиб қилади ва тарқатади. М.с.нинг вазифаси ижтимоий кўтарилишлар ва санъат таракдиёти даврларида ортиб боради (мас, Уйғониш даврида Рафаэль, Микеланжело ва б.нинг фрескалари, Темурийлар даврида меъморий обидалар, амалий санъат ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.