Muğ qal'a
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 905-b. — ziyouz.com
Muğ qal'a MUĞ QAL'A, Muğtepa, Muğ qörğon — arxeologik yodgorlik (mil. 1—13-a. boşi). Namangan viloyatining Kosonsoy ş. yaqinida joylaşgan. M.q. 2 qismdan iborat: ark va şahriston; qörğon (mayd. 4 ga). Har 2 qism kuzatuv minoralari bölgan mudofaa devori b-n öralgan. Ark şahristonning jan.-ğarb tomonida, Kosonsoy daryosining tik yon bağrida joylaşgan. Undan milodning boşlari va örta asrlarga oid topilmalar çiqqan. Tarixiy manbalarga köra, arkda quyoş ibodatxonasi bölgan. Uşbu ibodatxona, Şahristoniynçnt yozişiça, xalifa Mu'tasim davrida (833—842) buzib yuborilgan. 1983 y.gi tekşirişlar natijasida Şahristondan ilk örta asrlarga oid arxeologik majmua oçilgan. Tadqiqotçilar fikriça, şahriston duşmandan ustalik b-n himoya qilingan: duşman hujumi kutiladigan tomon qöşimça devor b-n mustahkamlangan. Bu holat ğanim hujumini har 2 mudofaa devoridan turib qaytariş imkonini bergan, çunki şahar darvozasi şu yerda joylaşgan bölib, agar duşman darvozadan kirgan taqdirda ham içkariga öta olmasdi va öziga xos «qopqon»ga tu-şardi. M.q.ning qörğon qismi ark va şahristondan keyin qurilgan, undan notinç davrlarda öziga xos panagoh sifatida foydalanganlar. Qörğonning alohida darvozasi bölgan. Tadqiqotçilar fikriça, M.q. Farğonaning «harbiy poytaxti» hisoblangan. Yozma manbalar ehtimol aynan şu şaharni Farğonaning 8-a.oxiri — 9-a. boşlaridagi poytaxti sifatida qayd etgan bölsalar kerak.
Ad.: Bernştam A.N., Drevnyaya Fergana, T., 1951; Matboboyev B. X., Şamsutdinov R.T., Mamajonov A., Buyuk ipak yölidagi Farğona şaharlari, Andijon, 1994.
Boqijpn Matboboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҒ ҚАЛЪА, Муғтепа, Муғ қўрғон — археологик ёдгорлик (мил. 1—13-а. боши). Наманган вилоятининг Косонсой ш. яқинида жойлашган. М.қ. 2 қисмдан иборат: арк ва шаҳристон; қўрғон (майд. 4 га). Ҳар 2 қисм кузатув миноралари бўлган мудофаа девори б-н ўралган. Арк шаҳристоннинг жан.-ғарб томонида, Косонсой дарёсининг тик ён бағрида жойлашган. Ундан милоднинг бошлари ва ўрта асрларга оид топилмалар чиққан. Тарихий манбаларга кўра, аркда қуёш ибодатхонаси бўлган. Ушбу ибодатхона, Шаҳристонийнчнт ёзишича, халифа Муътасим даврида (833—842) бузиб юборилган. 1983 й.ги текширишлар натижасида Шаҳристондан илк ўрта асрларга оид археологик мажмуа очилган. Тадқиқотчилар фикрича, шаҳристон душмандан усталик б-н ҳимоя қилинган: душман ҳужуми кутиладиган томон қўшимча девор б-н мустаҳкамланган. Бу ҳолат ғаним ҳужумини ҳар 2 мудофаа деворидан туриб қайтариш имконини берган, чунки шаҳар дарвозаси шу ерда жойлашган бўлиб, агар душман дарвозадан кирган тақдирда ҳам ичкарига ўта олмасди ва ўзига хос «қопқон»га ту-шарди. М.қ.нинг қўрғон қисми арк ва шаҳристондан кейин қурилган, ундан нотинч даврларда ўзига хос панагоҳ сифатида фойдаланганлар. Қўрғоннинг алоҳида дарвозаси бўлган. Тадқиқотчилар фикрича, М.қ. Фарғонанинг «ҳарбий пойтахти» ҳисобланган. Ёзма манбалар эҳтимол айнан шу шаҳарни Фарғонанинг 8-а.охири — 9-а. бошларидаги пойтахти сифатида қайд этган бўлсалар керак.
Ад.: Бернштам А.Н., Древняя Фергана, Т., 1951; Матбобоев Б. X., Шамсутдинов Р.Т., Мамажонов А., Буюк ипак йўлидаги Фарғона шаҳарлари, Андижон, 1994.
Боқижпн Матбобоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.