Muhammad Ali
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 915-b. — ziyouz.com
Muhammad Ali (1769, Kavala ş., Makedoniya — 1849.2.8, Iskandariya) — Misr hukmdori (podşosi) (1805— 49). 1952 y. iyul inqilobigaça hukmronlik qilgan sulola asosçisi, asli alban, yaniçarlardan. M.A. tamaki sotiş b-n şuğullangan, 45 yoşida öqişni örgangan. 1799—1801 y.larda turk armiyasi tarkibidagi alban otryadiga boşçilik qilib, Misrdagi Turkiya— Fransiya uruşida qatnaşgan. Umar Makram boşçiligidagi Qohira musulmon ulamolariga tayanib hokimiyatni egallagan (1805). M.A. dastlab Umar Makramni qatl etgan, söngra mamluk beklarini qirib taşlab, nomigagina Turkiyaga tobe, aslida Misrning yakka hokimiga aylangan. Muntazam armiya tuzib, uning yordamida Arabiston ya.o. (1811-18), Şarqiy Sudan (1820-22)ni bosib olgan, Grek mştliy ozodlik inqilobini bostirişda qatnaşgan (1824—28), Turkiya sultoniga qarşi uruşlar olib borgan (1831—33 va 1839—40). Xarajatlarni qoplaş maqsadida vaqf, mamluklar va ijaradorlarning yerlarini davlat ixtiyoriga tortib olgan. 1829 y.dan yerlarni öz yaqinlariga bölib bera boşlagan. M.A. ma'muriy idoralarni qaytadan taşkil etgan, q.x., sanoatni rivojlantiriş tadbirlarini körgan. Bu işlarni amalga oşirişda çet el, asosan, fransuz mutaxassislariga tayangan. Uning davrida taşqi savdo rivojlangan; bir neça dunyoviy maktablar oçgan. Misr yoşlarini çet ellarga öqişga yuborgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҲАММАД АЛИ (1769, Кавала ш., Македония — 1849.2.8, Искандария) — Миср ҳукмдори (подшоси) (1805— 49). 1952 й. июль инқилобигача ҳукмронлик қилган сулола асосчиси, асли албан, яничарлардан. М.А. тамаки сотиш б-н шуғулланган, 45 ёшида ўқишни ўрганган. 1799—1801 й.ларда турк армияси таркибидаги албан отрядига бошчилик қилиб, Мисрдаги Туркия— Франция урущида қатнашган. Умар Макрам бошчилигидаги Қоҳира мусулмон уламоларига таяниб ҳокимиятни эгаллаган (1805). М.А. дастлаб Умар Макрамни қатл этган, сўнгра мамлук бекларини қириб ташлаб, номигагина Туркияга тобе, аслида Мисрнинг якка ҳокимига айланган. Мунтазам армия тузиб, унинг ёрдамида Арабистон я.о. (1811-18), Шарқий Судан (1820-22)ни босиб олган, Грек мштлий озодлик инқилобини бостиришда қатнашган (1824—28), Туркия султонига қарши урушлар олиб борган (1831—33 ва 1839—40). Харажатларни қоплаш мақсадида вақф, мамлуклар ва ижарадорларнинг ерларини давлат ихтиёрига тортиб олган. 1829 й.дан ерларни ўз яқинларига бўлиб бера бошлаган. М.А. маъмурий идораларни қайтадан ташкил этган, қ.х., саноатни ривожлантириш тадбирларини кўрган. Бу ишларни амалга оширишда чет эл, асосан, француз мутахассисларига таянган. Унинг даврида ташқи савдо ривожланган; бир неча дунёвий мактаблар очган. Миср ёшларини чет элларга ўқишга юборган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.