Muhammad Ali Poşo
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muhammad Ali Poşo (1769, Kavala, Makedoniya — 1849-yil 2-avgust, Iskandariya) — Usmonlilar saltanatining Misrdagi noibi, amalda esa mamlakatning mustaqil hukmdori; 1952-yil iyul inqilobigaça hukm surgan sulolaning asosçisi. Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, u 1769-yil 4-martda tuğilgan va 1805–1848-yillarda Misrni boşqargan. Inglizça Vikipediya uni zamonaviy Misrning asosçisi deb ataydi. ÖzME'ga köra, u kelib çiqişi albanlardan bölgan.12
Yoşligi va hokimiyatga kelişi
13Rusça Vikipediyaga köra, Muhammad Ali erta yetim qolib, begona oilada ulğaygan, voyaga yetgaç tamaki savdosi bilan şuğullangan va harbiy xizmatni xayoliga ham keltirmagan. ÖzME'ga köra, u 45 yoşida öqiş-yozişni örgangan. Fransiya bilan uruş boşlanganda u Kavaladan yiğilgan qöşin tarkibida xizmatga çaqirilgan. ÖzME'ga köra, 1799–1801-yillarda Misrda fransuzlarga qarşi jang qilgan turk qöşini tarkibidagi alban otryadiga boşçilik qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Abuqir jangida qatnaşgan va tez orada polk qömondoni darajasiga kötarilgan.
Fransuzlar va inglizlar ketganidan keyin Misrda turk noiblari va mamluk beklari örtasida hokimiyat uçun kuraş avj olgan. Muhammad Ali ularning bir-biriga qarşiligidan mohirona foydalangan. ÖzME'ga köra, u Umar Makram boşçiligidagi Qohira ulamolariga tayanib, 1805-yilda hokimiyatni qölga kiritgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1805-yil 2-mayda şayxlar kengaşi uni noib qilib saylagan, iyulda esa Istanbul bu tayinlovni tasdiqlagan. Keyinçalik u Umar Makramni ham boşqaruvdan çetlaştirgan.
Mamluklarni yöq qiliş va yurişlar
13Inglizça Vikipediyaga köra, olti asrdan ortiq Misrda hukmron bölgan mamluklar uning uçun eng katta xavf edi; 1811-yilda Qohira qal'asida mamluk beklari qirib taşlangan. ÖzME'ga köra, şundan söng u nomigagina sultonga tobe, aslida esa Misrning yakka hukmdoriga aylangan.
Yangi tuzilgan muntazam armiya yordamida Muhammad Ali Arabiston yarim orolini (1811–1818) va Şarqiy Sudanni (1820–1822) egallagan, 1824–1828-yillarda yunonlarning ozodlik qözğolonini bostirişda qatnaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Yevropa davlatlarining Navarin yaqinidagi aralaşuvi bu yurişni barbod qilgan. 1831-yilda u sultonga qarşi uruş boşlab, Suriyani egallagan; öğli Ibrohim poşo 1832-yil dekabrda Konya ostida, 1839-yil iyunda Nizib yaqinida usmonli qöşinlarini yengan. 1840-yilgi London konvensiyasi bilan Yevropa davlatlari unga Misrni meros qilib boşqariş huquqini berib, Suriyadan çekinişini talab qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, eng qudratli paytida uning hukmi Misr, Sudan, Hijoz, Levant, Kipr va Kritgaça yetgan.
Içki islohotlar
13ÖzME'ga köra, xarajatlarni qoplaş uçun Muhammad Ali vaqf yerlari, mamluklar va ijarakorlarning yerlarini davlat ixtiyoriga olgan, 1829-yildan esa yerlarni yaqinlariga taqsimlay boşlagan. U boşqaruv idoralarini qayta tuzgan, qişloq xöjaligi va sanoatni rivojlantiriş çoralarini körgan, bunda asosan fransuz mutaxassislariga tayangan. Uning davrida taşqi savdo kengaygan, dunyoviy maktablar oçilgan, Misr yoşlari xorijga öqişga yuborilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, davlat işlab çiqaruvçilardan mahsulotni sotib olib, uni içki va taşqi bozorlarda qayta sotgan; uzun tolali paxta yetiştiriş katta daromad keltirgan, sun'iy suğoriş tizimi kengaytirilgan.
Sönggi yillari
13Rusça va inglizça Vikipediyaga köra, 1848-yilda u hokimiyatni öğli Ibrohim poşoga topşirgan. ÖzME'ga köra, Muhammad Ali 1849-yil 2-avgustda Iskandariyada vafot etgan. U asos solgan sulola Misrda 1952-yilgaça hukmronlik qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muhammad Ali Poşo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2832 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuhammad Ali Poşo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2832
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2832
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Мухаммед Али Египетскийru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Muhammad Ali of Egypten.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 915-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 915-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.