Iskandariya
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Iskandariya (Aleksandriya) — Misrning şimolidagi yirik port şahar, Iskandariya muhofazasining ma'muriy markazi. U Örta dengiz sohilida, Nil deltasining ğarbiy çekkasida joylaşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Iskandariya Misrning asosiy dengiz porti, aholisi böyiça Qohiradan keyin ikkinçi şahar va Örta dengiz sohilidagi eng katta şahar; 2023-yilda şahar aglomeratsiyasida 6,1 million kişi yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, u dengiz sohili böylab 32 km ga çözilgan. Antik davrda Iskandariya dunyoning eng yirik ilm-fan va madaniyat markazlaridan biri bölgan.12
Nomi
13Şahar asosçisi Aleksandr Makedonskiy (Iskandar Zulqarnayn) nomi bilan atalgan. Inglizça Vikipediyaga köra, şahar Rakotis nomli qadimiy misr qişloği örnida qurilgan; arablar uni 641-yilda egallagaç, yunonça nom arab tiliga moslaşib, «al-Iskandariya» şaklini olgan.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, şaharni miloddan avvalgi 332–331-yillarda Aleksandr Makedonskiy qurdirgan; inglizça Vikipediya asos solingan vaqtni miloddan avvalgi 331-yilning apreli deb körsatadi. Şahar rejasini me'mor Deynokrat tuzgan: köçalar töğri burçak ostida kesişadigan muntazam tarmoq hosil qilgan. Ptolemeylar davrida (miloddan avvalgi 305–30-yillar) Iskandariya Misr poytaxti bölgan. Bu yerda antik dunyoning eng boy kutubxonasi va Faros orolidagi maşhur mayoq — «dunyoning yetti mö'jizasi»dan biri qad kötargan. ÖzME'ga köra, milodiy I asrda şahar aholisi taxminan bir millionga yetib, Rimdan keyingi eng katta şahar hisoblangan.
Inglizça Vikipediyaga köra, şahar ilk xristianlik tarixida ham muhim örin tutgan. 641-yilda Amr ibn al-As boşçiligidagi arab qöşinlari 14 oylik qamaldan söng Iskandariyani egallagan. ÖzME'ga köra, Qohira qurilgaç şaharning mavqei pasaygan, 1517-yilda u usmonli turklar qöliga ötgan. Rusça Vikipediya qayd etişiça, XVIII asr oxiriga kelib şahar ançagina inqirozga yuz tutgan, 1777-yilda unda 6 mingdan ortiq aholi yaşamagan.
Yangi yuksaliş XIX asr boşida, Misr hokimi Muhammad Ali davrida boşlangan: kemasozlik korxonasi qurilgan, Nil bilan boğlovçi Mahmudiya kanali qazilgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu kanal 1820-yilda işga tuşirilgan. 1856-yilda Iskandariya va Qohira örtasida temir yöl ötkazilgan. ÖzME'ga köra, 1882-yilda Angliya Misrni egallagaç, şaharda xorijiy banklar va kompaniyalar köpayib, port ingliz harbiy floti bazasiga aylangan. XX asrning 20–50-yillarida Iskandariya milliy ozodlik harakatining asosiy markazlaridan biri bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1956-yilgi Suvayş inqirozi va keyingi milliylaştiriş siyosati natijasida şahardagi yevropaliklarning deyarli hammasi uni tark etgan.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, Iskandariya iqtisodiy jihatdan Qohiradan keyin mamlakatda ikkinçi örinda turadi. U yirik transport va savdo markazi, temir yöl va avtomobil yöllari tuguni. Mamlakat taşqi savdo yuklarining katta qismi şu port orqali ötadi; okean kemalari ham bemalol kira oladi. Suvayşdan Qohira va Tanta orqali neft quvuri yetkazilgan. Kemasozlik va kema ta'mirlaş, maşinasozlik, neft-kimyo, sement, töqimaçilik va oziq-ovqat sanoati rivojlangan.
Me'morçiligi va yodgorliklari
13Şahar eski va yangi qismlardan iborat. Qadimiy qismda nekropollar, katakombalar va Pompey ustuni deb ataluvçi kolonna saqlangan. Rusça Vikipediyaga köra, bu ustun aslida 293-yilda imperator Diokletian davrida örnatilgan, uning Gney Pompeyga aloqasi yöq; balandligi poydevori bilan 30 m. Inglizça Vikipediya Kom-aş-Şuqafa katakombalarini «örta asrlarning yetti mö'jizasi» qatoriga kiritadi. Faros mayoği örnida bugun arablar qurgan qal'a qoldiqlari turadi. Yangi qismda keng köçalar, sohil böyi xiyobonlari, Ras at-Tin va Muntazo saroylari, universitet, muzeylar hamda zamonaviy Iskandariya kutubxonasi joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Iskandariya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3573 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIskandariya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3573
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3573
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Alexandriaen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Александрияru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 299–300-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 299–300-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.