Mujrim-Obid
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 785-b. — ziyouz.com
Mujrim-Obid — (taxallusi; asl ismi-şarifi Mirakxöja öğli, 18-a. ning 2-yarmi — hoz. Buxoro viloyati Vobkent tumani Kumuşkent qişloği — 19-a. ning 1-çoragi) — zullisonayn şoir. Öz davri Buxoro adabiy muhitining zabardast vakili. Tarjimai holiga oid ma'lumotlar yetarli emas. Ba'zi manbalarda şoirning ismi Obidxöja, otasining ismi Mirakxöja ekanligi qayd qilingan. Mirarab madrasasida tahsil körgan. Dastlab Mujrim taxallusi b-n şe'rlar yozgan. 19-a.ning boşlarida Amir Haydar unga Obid taxallusini bergan. Lekin u Mujrim taxallusidan ham voz keçmay, har ikkala taxallus b-n ijod etgan. U Amir Xaydar saroyida muboşirlik vazifasida işlagan. 80 yilça umr körgan şoir hayotining sönggi yillarida qaşşoqlikdayaşagan. Şe'rlarida bevafo dun-yodan, adolatsiz zamondan, oqibatsiz odamlardan noliş — şikoyat ohanglari aks etgan.
Turkiy ijodida Navoiy va Maşrab, forsiy şe'rlarida Bedilga izdoşlik qilgan. Uning turkiy devonida 459, forsiy devonida 206 ğazal bor. Devonlarida, şuningdek, muxammaslari, qit'alari, ruboiylari, «Hasbi hol» masnaviysi mavjud. Asarlari töliq holda naşr etilmagan. Ğazallaridan namunalar xamda qit'a va ruboiylari bosilib çiqqan. Forsiy devoni mukammal emas.
M.-O. an'anaviy uslubda gözal işqiy ğazallar yaratgan. Ularda söfiyona ruh kuçli. Oğir hayot yölini bosib ötgan şoirning aksar şe'rlarida şikoyat, qasrat ohangi ustun. Forsiy-arabiy sözlar köp uçraşi jihatdan şe'rlarining tili murakkab, lekin uslubi sodda, ifoda tarzi ravon. Şarq adabiyotini çuqur bilişi, yetuk iste'dod sohibi ekanligi şe'rlaridan sezilib turadi. Şe'rlari ohorli va gözal taşbehu timsollar, teran falsafiy umumlaşmalar, keskin ijtimoiy fikrlarga boy. Qit'a va ruboiylarida şoirning axloqiy qaraşlari, pandnasihatlari aks etgan. Umuman, dunyoning nomukammalligi, jamiyat qusurlari, odamlar fe'lidagi illatlarni tanqid qiliş şoir şe'riyatining asosini taşkil etadi.
M.-O.ning turkiy va forsiyda bitilgan devonlarining qölyozma nusxalari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida saqlanadi (inv. №976, 1797, 3798, 991).
As: Mujrim-Obid, Ğazallar, T., 1960; Mujrim-Obid, Ruboiy va qit'alar, T., 1996.
Ad.: Özbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 5-j., T., 1978; Eşmonov Ğ., Mujrim Obidning turkiy ijodiyoti, T., 2002.
Ergaş Oçilov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУЖРИМ-ОБИД — (тахаллуси; асл исми-шарифи Миракхўжа ўғли, 18-а. нинг 2-ярми — ҳоз. Бухоро вилояти Вобкент тумани Кумушкент қишлоғи — 19-а. нинг 1-чораги) — зуллисонайн шоир. Ўз даври Бухоро адабий муҳитининг забардаст вакили. Таржимаи ҳолига оид маълумотлар етарли эмас. Баъзи манбаларда шоирнинг исми Обидхўжа, отасининг исми Миракхўжа эканлиги қайд қилинган. Мирараб мадрасасида таҳсил кўрган. Дастлаб Мужрим тахаллуси б-н шеърлар ёзган. 19-а.нинг бошларида Амир Ҳайдар унга Обид тахаллусини берган. Лекин у Мужрим тахаллусидан ҳам воз кечмай, ҳар иккала тахаллус б-н ижод этган. У Амир Хайдар саройида мубоширлик вазифасида ишлаган. 80 йилча умр кўрган шоир ҳаётининг сўнгги йилларида қашшоқликдаяшаган. Шеърларида бевафо дун-ёдан, адолатсиз замондан, оқибатсиз одамлардан нолиш — шикоят оҳанглари акс этган.
Туркий ижодида Навоий ва Машраб, форсий шеърларида Бедилга издошлик қилган. Унинг туркий девонида 459, форсий девонида 206 ғазал бор. Девонларида, шунингдек, мухаммаслари, қитъалари, рубоийлари, «Ҳасби ҳол» маснавийси мавжуд. Асарлари тўлиқ ҳолда нашр этилмаган. Ғазалларидан намуналар хамда қитъа ва рубоийлари босилиб чиққан. Форсий девони мукаммал эмас.
М.-О. анъанавий услубда гўзал ишқий ғазаллар яратган. Уларда сўфиёна руҳ кучли. Оғир ҳаёт йўлини босиб ўтган шоирнинг аксар шеърларида шикоят, қасрат оҳанги устун. Форсий-арабий сўзлар кўп учраши жиҳатдан шеърларининг тили мураккаб, лекин услуби содда, ифода тарзи равон. Шарқ адабиётини чуқур билиши, етук истеъдод соҳиби эканлиги шеърларидан сезилиб туради. Шеърлари оҳорли ва гўзал ташбеҳу тимсоллар, теран фалсафий умумлашмалар, кескин ижтимоий фикрларга бой. Қитъа ва рубоийларида шоирнинг ахлоқий қарашлари, панднасиҳатлари акс этган. Умуман, дунёнинг номукаммаллиги, жамият қусурлари, одамлар феълидаги иллатларни танқид қилиш шоир шеъриятининг асосини ташкил этади.
М.-О.нинг туркий ва форсийда битилган девонларининг қўлёзма нусхалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида сақланади (инв. №976, 1797, 3798, 991).
Ас: Мужрим-Обид, Ғазаллар, Т., 1960; Мужрим-Обид, Рубоий ва қитъалар, Т., 1996.
Ад.: Ўзбек адабиёти тарихи [5 ж.ли], 5-ж., Т., 1978; Эшмонов Ғ., Мужрим Обиднинг туркий ижодиёти, Т., 2002.
Эргаш Очилов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.