Mulla Abdulqahhor
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 803-b. — ziyouz.com
Mulla Abdulqahhor MULLA ABDULQAHHOR, Qahhorbek (1884, Ğijduvon tumanidagi Saidkent qişloği — 1924, Qizilqum) — Buxoroda kizil armiyaga qarşi harakat rahbarlaridan biri, yirik ulamo. Buxorodagi Mir Arab madrasasida tahsil olgan. Buxoro bosqinip&n söng, sobiq xukmdor Sayd Olimxonnint farmoni b-n M.A. Ğarbiy Buxorodagi 15000 nafar askarga Boş qömondon qilib tayinlandi (1920 y. kuzi). Uning rahbarligida Buxoro, Karmana, Nurotadagi 20 dan ortiq qörboşi guruxlari birlaştirildi.
1921 y.da M.A. Ğijduvon, Şofirkon, Vobkent, Romitanda öz hokimiyatini örnatgaç, Nurota viloyatiga yuriş qildi. Öz qarorgohini Nurotada joylaştirgaç, bu yerdan atrof tumanlarga vakillarini jönatib, aholini qizil askarlarga qarşi kuraşga kötardi. Sayd Olimxonning yozişiça, bu paytda uning qöl ostida 25000 yigit töplangan. M.A. Buxoroga yuriş qilib uning bir kismini egalladi, Bahouddin Naqşband ziyoratgohini qizil askarlardan ozod qildi (1922 y. mart). Biroq, Turkiston fronti jangçilari, Zakaspiydan yetib kelgan S. M. Budyonniynnng otliqarmi-yasi va qizil askarlarning boşqa kuçlari M.A. qöşinini Buxorodan siqib çiqardi. Bu mağlubiyatdan söng u 1923— 24 y.larda öz harakatlarini Karmana va Nurota viloyatlarida yana faollaştirdi. M.A. b-n Ibrohimbek va Sayd Olimxon örtasida doimiy aloqalar bölgan. M.A. va Sayd A'zam Xöja imzolari b-n «Buxoro, Turkiston va Kavkazning barça musulmonlariga» murojaatnoma çiqariltan (1924 y. mart). Kizil askarlar b-n bölgan töqnaşuvlarning birida (1924.21.6) u oğir
yarador böldi va mağlubiyatga uçradi. 1924 y. yozi va kuzida Ğijduvon tumanining Ğişti va Katta Ğamxör qişlokdarida, Nurota toğlarida, Şofirkon tumaniga tutaş Kizilqumning Jilvon qumliklarida qattiq töqnaşuvlar böldi. Kizilqumda bölgan ana şunday janglarning birida M.A. halok böldi. Ad.: Amir Sayyid Olimxon, Buxoro xalqining hasrati tarixi, T., 1991; Özbekistonning yangi tarixi. 2-kitob [Özbekiyeton sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000; Rajabov Q., Buxoroga qizil armiya bosqini va unga qarşi kuraş, T., 2002.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУЛЛА АБДУЛҚАҲҲОР, Қаҳҳорбек (1884, Ғиждувон туманидаги Саидкент қишлоғи — 1924, Қизилқум) — Бухорода кизил армияга қарши ҳаракат раҳбарларидан бири, йирик уламо. Бухородаги Мир Араб мадрасасида таҳсил олган. Бухоро босқинип&н сўнг, собиқ хукмдор Сайд Олимхоннинт фармони б-н М.А. Ғарбий Бухородаги 15000 нафар аскарга Бош қўмондон қилиб тайинланди (1920 й. кузи). Унинг раҳбарлигида Бухоро, Кармана, Нуротадаги 20 дан ортиқ қўрбоши гурухлари бирлаштирилди.
1921 й.да М.А. Ғиждувон, Шофиркон, Вобкент, Ромитанда ўз ҳокимиятини ўрнатгач, Нурота вилоятига юриш қилди. Ўз қароргоҳини Нуротада жойлаштиргач, бу ердан атроф туманларга вакилларини жўнатиб, аҳолини қизил аскарларга қарши курашга кўтарди. Сайд Олимхоннинг ёзишича, бу пайтда унинг қўл остида 25000 йигит тўпланган. М.А. Бухорога юриш қилиб унинг бир кисмини эгаллади, Баҳоуддин Нақшбанд зиёратгоҳини қизил аскарлардан озод қилди (1922 й. март). Бироқ, Туркистон фронти жангчилари, Закаспийдан етиб келган С. М. Будённийнннг отлиқарми-яси ва қизил аскарларнинг бошқа кучлари М.А. қўшинини Бухородан сиқиб чиқарди. Бу мағлубиятдан сўнг у 1923— 24 й.ларда ўз ҳаракатларини Кармана ва Нурота вилоятларида яна фаоллаштирди. М.А. б-н Иброҳимбек ва Сайд Олимхон ўртасида доимий алоқалар бўлган. М.А. ва Сайд Аъзам Хўжа имзолари б-н «Бухоро, Туркистон ва Кавказнинг барча мусулмонларига» мурожаатнома чиқарилтан (1924 й. март). Кизил аскарлар б-н бўлган тўқнашувларнинг бирида (1924.21.6) у оғир
ярадор бўлди ва мағлубиятга учради. 1924 й. ёзи ва кузида Ғиждувон туманининг Ғишти ва Катта Ғамхўр қишлокдарида, Нурота тоғларида, Шофиркон туманига туташ Кизилқумнинг Жилвон қумликларида қаттиқ тўқнашувлар бўлди. Кизилқумда бўлган ана шундай жангларнинг бирида М.А. ҳалок бўлди. Ад.: Амир Саййид Олимхон, Бухоро халқининг ҳасрати тарихи, Т., 1991; Ўзбекистоннинг янги тарихи. 2-китоб [Ўзбекиетон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000; Ражабов Қ., Бухорога қизил армия босқини ва унга қарши кураш, Т., 2002.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.