Muso
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 860–861-b. — ziyouz.com
Muso — Qur'onda tilga olingan pay-ğambarlardan biri. Qad. yahudiy manbalarida Moşe, xristian manbalarida Moisey nomi b-n ma'lum. Yahudiylikka e'tiqod qiluvçilar M.ni iudaizm asosçisi deb hisoblaydilar. Qur'onning bir neça suralarida M.ning nomi qayd etilgan. Ba'zi rivoyatlarda M. «Bani Isroil» qabilasida tuğilişi, Misr podşohi (fir'avn)ning taxtdan ketişiga sababçi bölişi, taqdir taqozosi b-n Misrdan qoçib ketişi va arab qiziga uylanganligi aytiladi. Xudo M.ni Isroil qabilasini Fir'-avn zulmidan ozod qilib, Misrdan olib çiqib ketişga da'vat qiladi. Unga Sino toğida «10 vasiyat» toş la-vhasini takdim etadi. M. qölidagi tayo-qning ilonga aylanişi, çöntagidan qölini çiqarganda oyna kabi yaltirab közlarni qamaştirişi kabi mö'jizalarga ega bölgan. Unga Tavrot nozil etilgan. M.ni yahudiylar, musulmonlar, xristianlar payğambar deb hisoblaydilar.
Ad.: Payğambarlar qissasi, T., 1993.
MUSO ibn NUSAYR (?—716 yoki 717) — Umaviylarning Afrikadagi laşkar-boşisi, Şarqiy barbarlar yordamida Afrikaning şim.dagi dengiz sohillarini Tanjer ş.ga qadar bosib olgan (706—709). Vizantiya tomonidan Seuta qal'asi boşliği etib tayinlangan graf Yulian ham arablarga böysungan. Keng tarqalgan rivoyatga köra, aynan Yulian arablarni Ispaniyaga qarşi yuriş qilişga undagan; bunga uning qizini vestgotlar qiroli Rodrig tomonidan haqorat qilinişi sabab bölgan. M. ibn N.ning mavlosi Toriq ibn Sayd 7 ming barbar b-n böğozdan Ispaniya sohiliga ötgan (q. Gibraltar) va 711 y. Kadiks (ba'zi ma'lumotlarga köra Xeres dela Fronter) yaqinida ğalaba qozongan va osonlik b-n boşqa şaharlarni birin-ketin egallay boşlagan. M. ibn N.ning bunga ğayirligi kelib 712 y. 18 ming qöşini b-n özi ham Ispaniyaga ötgan, Toriqni hibsga olib, Ispaniyani zabt etişni özi nihoyasiga yetkazgan. M. ibn N.ning qudrati kuçayib ketişidan xavfsiragan xalifa uni Damaşqqa çaqirtirib olgan (715); M. ibn N. ning mol-mulki tortib olingan.
Q.: Gibraltar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУСО — Қуръонда тилга олинган пай-ғамбарлардан бири. Қад. яҳудий манбаларида Моше, христиан манбаларида Моисей номи б-н маълум. Яҳудийликка эътиқод қилувчилар М.ни иудаизм асосчиси деб ҳисоблайдилар. Қуръоннинг бир неча сураларида М.нинг номи қайд этилган. Баъзи ривоятларда М. «Бани Исроил» қабиласида туғилиши, Миср подшоҳи (фиръавн)нинг тахтдан кетишига сабабчи бўлиши, тақдир тақозоси б-н Мисрдан қочиб кетиши ва араб қизига уйланганлиги айтилади. Худо М.ни Исроил қабиласини Фиръ-авн зулмидан озод қилиб, Мисрдан олиб чиқиб кетишга даъват қилади. Унга Сино тоғида «10 васият» тош ла-вҳасини такдим этади. М. қўлидаги таё-қнинг илонга айланиши, чўнтагидан қўлини чиқарганда ойна каби ялтираб кўзларни қамаштириши каби мўъжизаларга эга бўлган. Унга Таврот нозил этилган. М.ни яҳудийлар, мусулмонлар, христианлар пайғамбар деб ҳисоблайдилар.
Ад.: Пайғамбарлар қиссаси, Т., 1993.
МУСО ибн НУСАЙР (?—716 ёки 717) — Умавийларнинг Африкадаги лашкар-бошиси, Шарқий барбарлар ёрдамида Африканинг шим.даги денгиз соҳилларини Танжер ш.га қадар босиб олган (706—709). Византия томонидан Цеута қалъаси бошлиғи этиб тайинланган граф Юлиан ҳам арабларга бўйсунган. Кенг тарқалган ривоятга кўра, айнан Юлиан арабларни Испанияга қарши юриш қилишга ундаган; бунга унинг қизини вестготлар қироли Родриг томонидан ҳақорат қилиниши сабаб бўлган. М. ибн Н.нинг мавлоси Ториқ ибн Сайд 7 минг барбар б-н бўғоздан Испания соҳилига ўтган (қ. Гибралтар) ва 711 й. Кадикс (баъзи маълумотларга кўра Херес дела Фронтер) яқинида ғалаба қозонган ва осонлик б-н бошқа шаҳарларни бирин-кетин эгаллай бошлаган. М. ибн Н.нинг бунга ғайирлиги келиб 712 й. 18 минг қўшини б-н ўзи ҳам Испанияга ўтган, Ториқни ҳибсга олиб, Испанияни забт этишни ўзи ниҳоясига етказган. М. ибн Н.нинг қудрати кучайиб кетишидан хавфсираган халифа уни Дамашққа чақиртириб олган (715); М. ибн Н. нинг мол-мулки тортиб олинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.