Muvaqqat Farğona hukumati
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 781–782-b. — ziyouz.com
Muvaqqat Farğona hukumati MUVAQQAT FARĞONA HUKUMATI, Farğona muvaqqat muxtoriyat hukumati — Farğona vodiysida Madaminbek boşçiligida tuzilgan hukumat (1919.22.10—1920.6.3). Sovet rejimiga va qizil armiyaga qarşi kuraşayotgan Farğona harbiy muxolifati tomonidan Pomirning Ergaştom ovulida bölgan anjumanda taşkil topgan. Hukumat tarkibiga Madaminbek boş vazir va oliy boş qömondon, krestyanlar armiyasining raxbari polkovnik K. Monstrov unga örinbosar, generalmayor Muxanov harbiy vazir, yirik savdogar Hakim-jon Azizxonov moliya vaziri, advokat Nensberg içki işlar va adliya vaziri, şuningdek, Sulaymon Kuçukov, Plotnikov, Fenin va b. (16 musulmon va 8 rus) vazir sifatida kiritilgan.
1919 y. okt.da Madaminbekning qarorgohida köp davlatlarning rasmiy vakillari bölgan. M.F.h.ning nufuzi esa Farğona xalqi örtasida juda kuçli bölgan. 1919 y. okt.da 150 taça qörboşi dastalari 4 ta yirik laşkarboşi: Madaminbek, Katta Ergaş, Şermuhammadbek, Xolxöja Eşon boşçiligida birlaştirilgan. Mazkur dastalarning har birida sobiq podşo armiyasi ofitserlari va turk zobitlaridan taşkil topgan harbiy yöriqçi lavozimi joriy qilindi. Şuningdek, istiqlolçilar qöşini orasidan mustaqillik ğoyasiga sadoqatli, mard va jasur yigitlar tanlab olinib, ular qörboşilarni tayyorlaş maxsus kurslarida öqitildi. Ular tajribali qömondonlardan Şarq harbiy san'atini örgandilar. Öşa davr voqealarining bevosita şohidi Alixontöra Soğuniyning yozişiça, bu kurslarda harbiy maşğulotlar «Temur tuzuklari» asari asosida örgatilgan.
M.F.h- huzurida xorijiy mamlakatlardan qurol-yaroğ sotib oliş b-n şuğullanadigan maxsus idora, şuningdek, hukumatning maqsad va vazifalarini xalqqa tuşuntiriş b-n şuğullanuvçi ğoyaviy uyuşma ham taşkil etilgan. Uyuşma, asosan, varaqalar, çaqiriqlar, murojaatnomalar va bayonotlar naşr qiliş hamda ularni qöşin va xalq örtasida tarqatiş b-n şuğullangan.
1920 y. boşlarida Rossiya markazidan Farğona vodiysiga kizil armiyaning yangi qismlari taşlangaç, bir qator janglarda Madaminbek yigitlari mağlubiyatga uçragan. Monstrov va Muxanov qizil armiya tomoniga ötgan. Madaminbek b-n bolşeviklar örtasida sulh tuzilgaç (1920.6.3), M.F.H. öz-özidan tarqalib ketdi.
Ad.: Turkestan v naçale XX veka: v istorii istokov natsionalnoy nezavisimosti, T., 2000; Özbekistonning yangi tarixi [2-kitob], Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida, T., 2000; Rajabov K,., Xaydarov M ., Turkiston tarixi (1917—1924), T., 2002.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУВАҚҚАТ ФАРҒОНА ҲУКУМАТИ, Фарғона муваққат мухторият ҳукумати — Фарғона водийсида Мадаминбек бошчилигида тузилган ҳукумат (1919.22.10—1920.6.3). Совет режимига ва қизил армияга қарши курашаётган Фарғона ҳарбий мухолифати томонидан Помирнинг Эргаштом овулида бўлган анжуманда ташкил топган. Ҳукумат таркибига Мадаминбек бош вазир ва олий бош қўмондон, крестьянлар армиясининг рахбари полковник К. Монстров унга ўринбосар, генералмайор Муханов ҳарбий вазир, йирик савдогар Ҳаким-жон Азизхонов молия вазири, адвокат Ненсберг ички ишлар ва адлия вазири, шунингдек, Сулаймон Кучуков, Плотников, Фенин ва б. (16 мусулмон ва 8 рус) вазир сифатида киритилган.
1919 й. окт.да Мадаминбекнинг қароргоҳида кўп давлатларнинг расмий вакиллари бўлган. М.Ф.ҳ.нинг нуфузи эса Фарғона халқи ўртасида жуда кучли бўлган. 1919 й. окт.да 150 тача қўрбоши дасталари 4 та йирик лашкарбоши: Мадаминбек, Катта Эргаш, Шермуҳаммадбек, Холхўжа Эшон бошчилигида бирлаштирилган. Мазкур дасталарнинг ҳар бирида собиқ подшо армияси офицерлари ва турк зобитларидан ташкил топган ҳарбий йўриқчи лавозими жорий қилинди. Шунингдек, истиқлолчилар қўшини орасидан мустақиллик ғоясига садоқатли, мард ва жасур йигитлар танлаб олиниб, улар қўрбошиларни тайёрлаш махсус курсларида ўқитилди. Улар тажрибали қўмондонлардан Шарқ ҳарбий санъатини ўргандилар. Ўша давр воқеаларининг бевосита шоҳиди Алихонтўра Соғунийнинг ёзишича, бу курсларда ҳарбий машғулотлар «Темур тузуклари» асари асосида ўргатилган.
М.Ф.ҳ- ҳузурида хорижий мамлакатлардан қурол-яроғ сотиб олиш б-н шуғулланадиган махсус идора, шунингдек, ҳукуматнинг мақсад ва вазифаларини халққа тушунтириш б-н шуғулланувчи ғоявий уюшма ҳам ташкил этилган. Уюшма, асосан, варақалар, чақириқлар, мурожаатномалар ва баёнотлар нашр қилиш ҳамда уларни қўшин ва халқ ўртасида тарқатиш б-н шуғулланган.
1920 й. бошларида Россия марказидан Фарғона водийсига кизил армиянинг янги қисмлари ташлангач, бир қатор жангларда Мадаминбек йигитлари мағлубиятга учраган. Монстров ва Муханов қизил армия томонига ўтган. Мадаминбек б-н большевиклар ўртасида сулҳ тузилгач (1920.6.3), М.Ф.Ҳ. ўз-ўзидан тарқалиб кетди.
Ад.: Туркестан в начале XX века: в истории истоков национальной независимости, Т., 2000; Ўзбекистоннинг янги тарихи [2-китоб], Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида, Т., 2000; Ражабов К,., Хайдаров М ., Туркистон тарихи (1917—1924), Т., 2002.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.