Nadr Muhammadxon

Nadr Muhammadxon NADR MUHAMMADXON, Nodir Muhammadxon ibn Dinmuhammadxon ibn Jonibek sulton (1592 — taxm. 1651) — aştarxoniylardan bölgan Buxoro xoni (1642—45). Balxhokimi (1606-42). N.M. davrida mamlakatda içki nizolar kuçayib, hatto farzandlari (12 ta öğli) ham unga buysunmay qöygan. Bunga uning öta takabburligi, mol-mulkka öçligi, qaysarligi sabab bölgan. Bu esa aholining umumiy noroziligini keltirib çiqargan. Bundan taşqari, şim.dan köçmançilar mamlakat hududiga hujum qilib uni talon-toroj etmoqda edilar. N.M. ularga qarşi öğli Abdulazizni yuboradi. Biroq N.M.dan norozi amirlar harbiy safar çoğida Abdulazizni xon deb e'lon qiladilar. Bundan xabar topgan N. M. Balxga ketişga majbur bölgan va boburiylardan Şoh Jahonsan yordam berişni söragan. Şoh Jahon ikki öğli (Murodbaxş va Avrangzeb)ni katta köşin b-n Balxga jönatib, ularga viloyatni bosib olişni topşiradi. Boburiylarning niyatidan voqif bölgan N. M. ularga qarşi çiqib, Maymana yölida jangda yengiladi va Eronga şoh Abbos II (1642—67) panohiga qoçadi va u yerda 2,5 yilça krlib ketadi. Boburiylar Balx viloyatini 2 y. ğorat qilişgan. Muttasil janglar, mamlakatdagi oçarçilik, qattiq qiş hindistonlik askarlarga salbiy ta'sir qilgan. Şoh Jahon askarlarini Hindistonga çaqirib olişga majbur böladi. Balxni esa Erondan taklif etilgan N.M.ga topşiradi. Bu N.M.ning öğillarini yana taşvişga solib, ularni birlaşişga majbur qilgan. Abdulazizxon ukasi Subhonqulini Balxga noib etib tayinlaydi (1651). N. M. taxtdan voz keçib Makkaga, haj safariga ketişga majbur böladi va yölda vafot etadi. Madina yaqinidagi akasi Imomqulixon qabri yoniga dafn etilgan. Muhammad Yusuf Munşiyning yozişiça, N. M.ning yuk ortilgan 600 tuyasi, 8000 ajoyib tulpor otlari, 80 ming qoraköl köyi bölgan. N. M.ning xazinasida farangi barxat matolarga töla bir neça sandiqlar saqlangan. Maxmud ibn Vali N. M farmoni b-n maşhur asari — «Bahr ul asror» («Sirlar dengizi»)ni yozgan.