Naslçilik xöjaligi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 89–90-b. — ziyouz.com
Naslçilik xöjaligi - çorva hayvonlari va parrandalarning ma'lum bir zotiga mansub mollarni urçitiş b-n şuğullanadigan xöjalik. N.x. yetakçi naslçilik z-di b-n hamkorlikda yagona seleksion dastur asosida ma'lum bir zotdagi mollarni yetişti-rib köpaytiradi, ularning tip va ti-zimlarini takomillaştiradi. Naslçilik işini olib borişning asosiy usuli naslçilik z-dlaridagi kabi sof zotli urçitiş bölib, zotdagi tizim va oilalarni takomillaştirib, podada duragay mollar bölsa, ularni qon singdiriş usuli b-n çatiştiradi. Naslçilik z-dlaridan va çet davlatlardan keltirilgan nayelli mollarni köpaytirib, öz reproduktiv mollarini ma'lum yönalişda zooveterinariya qoidalari asosida parvariş qiladi.
Şuningdek, öz podasini töldirişdan taşqari oddiy naslçilik fermalari-ga, naslçilik reproduktorlariga va dehqon (fermer) xöjaliklariga naslli mollar yetkazib beradi. Xöjalikda mollar va parrandalar har yili bo-nitirovkadan ötkaziladi, nasldor hayvonlarni davlat kitobiga yozişga kerakli hujjatlarni rasmiylaştiradi.
N.x. belgilangan tartibda qar beş yilda bir marta Qişloq va suv xöjaligi vazirligining Çorvaçilikda naslçilik işlari boş davlat inspeksiyasi tomonidan davlat attestatsiyasidan ötkaziladi. N.x.ning faoliyatiga baho berişda xöjalikda olib borilayotgan naslçilik işlarining ahvo-liga, çorva mollari boş soniga, mah-suldorligiga hamda ularning soğlom-ligiga alohida ahamiyat beriladi.
Özbekistonda N.x.ning bir neça to-ifadagi tarmoklari taşkil etilgan. Ular naslçilik z-dlari, N.x.lari va naslçilik fermalaridir. 2003 y.da N.x. toifasida jami 357 ta xöjalik işladi. Barça toifadagi N.x.larining 44 tasini naslçilik z-dlari, 66 tasini N.x.lari va 247 tasini naslçilik fermalari taşkil etdi. Qoramolçilikda 16 z-d, 24 xöjalik va 212 naslçilik fermasi, qorakölçilikda 18 z-d, 13 xöjalik va 3 ferma, dumbali qöyçilikda 2 z-d, 3 xöjalik va 14 ferma, eçkiçilikda 1 ta z-d, 2 ta xöjalik va 4 ta ferma, yilqiçilikda 3 ta z-d, 1 ta xöjalik va 11 ta ferma, tuyaçilikda 2 ta ferma, parrandaçilikda 1 ta z-d, 1 ta I-tartibli va 1 ta I-tartibli reproduktor xöjaligi, baliqçilikda 1 ta z-d, çöçqaçilikda 2 ta xöjalik, asal-ariçilikda 2 ta xöjalik, 2 ta ferma va tut ipak qurti böyiça 3 ta naslçilik st-yasi va 15 ta naslçilik z-di mavjud (2003) (yana q. Davlat naslçilik zavodi).
Izatulla Eşmatov.
«NASOYIM ul-MUHABBAT» («Sevgy şabadalari») — Alişer Navoiy asari. 1495—96 y.larda Abdurahmon Jomiyning «Nafohat ul-uns» asari ta'sirida yozilgan. Jomiy asariga tanqidiy qaragan Navoiy «burunği zamondaği maşoyixdin barçasining zikrin qilmaydurlar va öz muosirlarining köpi-ni, özlarin ham bitmaydurlar» der ekan, asarda Jomiy, Lutfiy, Aşraf Muflisiy, Şayx San'on, Nosir Xis-rav, Nasimiy va şular qatori Ahmad Yassaviy, Sulaymon Boqirğoniy kabi «turk maşoyixlari» haqida ma'lumot beradi. Navoiy asarda ilova qilingan şaxslarning faqat sufiyona qaraşlarinigina yoritmasdan, adabiyot va jamiyatdagi örnini belgilaşga ham katta e'tibor bergan. «N. ul-m.» Navoiyning didaktik qaraşlari, tarjimonlik va tadqiqotçilik faoliyati hamda estetik qaraşlarini örganiş uçun muhimdir. «N. ul-m.»ning ba'zi nusxalari Özbekiston FA Şarqşunoslik in-ti qölyozmalar fondida saqlanadi (inv. № 3415, 857 3420, 8514, 1825).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАСЛЧИЛИК ХЎЖАЛИГИ - чорва ҳайвонлари ва паррандаларнинг маълум бир зотига мансуб молларни урчитиш б-н шуғулланадиган хўжалик. Н.х. етакчи наслчилик з-ди б-н ҳамкорликда ягона селекцион дастур асосида маълум бир зотдаги молларни етишти-риб кўпайтиради, уларнинг тип ва ти-зимларини такомиллаштиради. Наслчилик ишини олиб боришнинг асосий усули наслчилик з-дларидаги каби соф зотли урчитиш бўлиб, зотдаги тизим ва оилаларни такомиллаштириб, подада дурагай моллар бўлса, уларни қон сингдириш усули б-н чатиштиради. Наслчилик з-дларидан ва чет давлатлардан келтирилган наелли молларни кўпайтириб, ўз репродуктив молларини маълум йўналишда зооветеринария қоидалари асосида парвариш қилади.
Шунингдек, ўз подасини тўлдиришдан ташқари оддий наслчилик фермалари-га, наслчилик репродукторларига ва деҳқон (фермер) хўжаликларига наслли моллар етказиб беради. Хўжаликда моллар ва паррандалар ҳар йили бо-нитировкадан ўтказилади, наслдор ҳайвонларни давлат китобига ёзишга керакли ҳужжатларни расмийлаштиради.
Н.х. белгиланган тартибда қар беш йилда бир марта Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлигининг Чорвачиликда наслчилик ишлари бош давлат инспекцияси томонидан давлат аттестациясидан ўтказилади. Н.х.нинг фаолиятига баҳо беришда хўжаликда олиб борилаётган наслчилик ишларининг аҳво-лига, чорва моллари бош сонига, маҳ-сулдорлигига ҳамда уларнинг соғлом-лигига алоҳида аҳамият берилади.
Ўзбекистонда Н.х.нинг бир неча то-ифадаги тармоклари ташкил этилган. Улар наслчилик з-длари, Н.х.лари ва наслчилик фермаларидир. 2003 й.да Н.х. тоифасида жами 357 та хўжалик ишлади. Барча тоифадаги Н.х.ларининг 44 тасини наслчилик з-длари, 66 тасини Н.х.лари ва 247 тасини наслчилик фермалари ташкил этди. Қорамолчиликда 16 з-д, 24 хўжалик ва 212 наслчилик фермаси, қоракўлчиликда 18 з-д, 13 хўжалик ва 3 ферма, думбали қўйчиликда 2 з-д, 3 хўжалик ва 14 ферма, эчкичиликда 1 та з-д, 2 та хўжалик ва 4 та ферма, йилқичиликда 3 та з-д, 1 та хўжалик ва 11 та ферма, туячиликда 2 та ферма, паррандачиликда 1 та з-д, 1 та I-тартибли ва 1 та И-тартибли репродуктор хўжалиги, балиқчиликда 1 та з-д, чўчқачиликда 2 та хўжалик, асал-аричиликда 2 та хўжалик, 2 та ферма ва тут ипак қурти бўйича 3 та наслчилик ст-яси ва 15 та наслчилик з-ди мавжуд (2003) (яна қ. Давлат наслчилик заводи).
Изатулла Эшматов.
«НАСОЙИМ ул-МУҲАББАТ» («Севгй шабадалари») — Алишер Навоий асари. 1495—96 й.ларда Абдураҳмон Жомийнинг «Нафоҳат ул-унс» асари таъсирида ёзилган. Жомий асарига танқидий қараган Навоий «бурунғи замондағи машойихдин барчасининг зикрин қилмайдурлар ва ўз муосирларининг кўпи-ни, ўзларин ҳам битмайдурлар» дер экан, асарда Жомий, Лутфий, Ашраф Муфлисий, Шайх Санъон, Носир Хис-рав, Насимий ва шулар қатори Аҳмад Яссавий, Сулаймон Боқирғоний каби «турк машойихлари» ҳақида маълумот беради. Навоий асарда илова қилинган шахсларнинг фақат суфиёна қарашларинигина ёритмасдан, адабиёт ва жамиятдаги ўрнини белгилашга ҳам катта эътибор берган. «Н. ул-м.» Навоийнинг дидактик қарашлари, таржимонлик ва тадқиқотчилик фаолияти ҳамда эстетик қарашларини ўрганиш учун муҳимдир. «Н. ул-м.»нинг баъзи нусхалари Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-ти қўлёзмалар фондида сақланади (инв. № 3415, 857 3420, 8514, 1825).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.