Nerv
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 172-b. — ziyouz.com
Nerv NERV, nervlar (yun. neuron — tola, ip), asab — murakkab anatomik tu-zilma. Boş miya, orqa miya va nerv tu-gunlarini gavdaning boşqa a'zo va töqimalari b-n boğlaydi; asosan, nerv tolalari tutam idan iborat. Bu tolalar biriktiruvçi töqimalar pardasi b-n qoplangan. Odam va umurtqali hayvonlarda boş miyadan bogi miya nervlari, orqa miyadan esa orqa miya nervlari çikadi. Bir neçta N.lar nerv çigalini hosil qilişi mumkin. Markazga intiluvçi yoki sezuvçi va markazdan qoçuvçi yoki harakatlanuvçi N. tolalar farq qilinadi. Markazga intiluvçi tolalar orqali miyaga impulslar yönaladi, markazdan krçuvçi tolalar esa skelet muskullariga impulslar ötkazadi; içki a'zolarga vegetativ (simpatik va parasimpatik) tolalar keladi. Ma'lum sohalarda sezuvçi N. tolalari yuzaga (teri osti va şilliq pardalarga) çiqadi. N. tolalarining çiqiş joyini anik, biliş igna sançib davolaşaa muhim aqamiyatga ega. N.lar zararlanganda sezuvçanlik bu-ziladi yoki oğriq paydo böladi, şi-kastlangan N. tolalari boradigan mus-kullar falajlanadi. Töqimalarda mod-dalar almaşinuvini boşqarib tura-digan trofik impulslar N. orkali ötadi. Şu sababdan N. şikastlanganda yoki kasallanganda terida yara paydo böladi, böğimlar deformatsiyalanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕРВ, нервлар (юн. neuron — тола, ип), асаб — мураккаб анатомик ту-зилма. Бош мия, орқа мия ва нерв ту-гунларини гавданинг бошқа аъзо ва тўқималари б-н боғлайди; асосан, нерв толалари тутам идан иборат. Бу толалар бириктирувчи тўқималар пардаси б-н қопланган. Одам ва умуртқали ҳайвонларда бош миядан боги мия нервлари, орқа миядан эса орқа мия нервлари чикади. Бир нечта Н.лар нерв чигалини ҳосил қилиши мумкин. Марказга интилувчи ёки сезувчи ва марказдан қочувчи ёки ҳаракатланувчи Н. толалар фарқ қилинади. Марказга интилувчи толалар орқали мияга импульслар йўналади, марказдан крчувчи толалар эса скелет мускулларига импульслар ўтказади; ички аъзоларга вегетатив (симпатик ва парасимпатик) толалар келади. Маълум соҳаларда сезувчи Н. толалари юзага (тери ости ва шиллиқ пардаларга) чиқади. Н. толаларининг чиқиш жойини аник, билиш игна санчиб даволашаа муҳим ақамиятга эга. Н.лар зарарланганда сезувчанлик бу-зилади ёки оғриқ пайдо бўлади, ши-кастланган Н. толалари борадиган мус-куллар фалажланади. Тўқималарда мод-далар алмашинувини бошқариб тура-диган трофик импульслар Н. оркали ўтади. Шу сабабдан Н. шикастланганда ёки касалланганда терида яра пайдо бўлади, бўғимлар деформацияланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.