Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Niderland tili

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 208-b. — ziyouz.com

    Niderland tili NIDERLAND TILI, golland tili — hind-yevropa tillari oilasidagi german tillari guruhiga mansub, Niderlandiya, Belgiya, Vest-Indiyada, qisman AQŞda tarqalgan. Niderlandiya Qirolligining rasmiy tili, Belgiya qirolligining rasmiy tillaridan biri (fransuz tili b-n birga). N. T.da 20 mln. dan ortiq kişi sözlaşadi.

    N. t. örta asrlarda salik franklari qabilaviy lahjalarining friz va sak-son qabilaviy lahjalari b-n özaro ta'sirlaşuvi jarayonida şakllangan. Öz tarixida 3 rivojlaniş bosqiçini ötgan: qad. niderland (9—11-a.lar), örta niderland (12—15-a.lar) va yangi niderland (16-a.dan boşlab; bu davr hoz. niderland tiliga ötiş bosqiçidir).

    1650 y.da şim. niderlandlar tili «golland tili» deb atalgan. 19-a.da Niderlandiya Qirolligi vujudga kelgaç, «niderland tili» termini barkarorlaşib qoladi. Yagona adabiy til meyo-riy asoslari, til taraqqiyoti markazining şimolga köçişi munosabati b-n 17-a.da vujudga keladi. Adabiy tilning oğzaki va yozma körinişlarida, şuningdek, şim. va jan. variantlarida fonetik va grammatik sathlarda, leksikada muayyan hududiy farqlar mavjud.

    N.t. dialektal jihatdan şim.-markaziy, şim.-ğarbiy, jan.-markaziy, jan.-ğarbiy, şim.-şarqiy, jan.-şarqiy lahja guruhlariga ega. Fonetikasi jarangsiz portlovçi undoşlarning mavjudligi, diftonglarga boyligi, urğuning, asosan, özakka tuşişi b-n ajralib turadi. Til xususiyatlariga va grammatik qurilişiga köra, N.t. analitik tipdagi tillardandir. Köp jiqatdan nemis tiliga juda yaqin, le-kin sifatlarning turlanmasligi, gapdagi söz tarkibining öziga xosligi jixatdan farqlanadi. N.t. yozuvi lotin grafikasiga asoslangan.

    Ad.: Lingvistiçeskiy ensiklopediçeskiy slovar, M., 1990.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    НИДЕРЛАНД ТИЛИ, голланд тили — ҳинд-европа тиллари оиласидаги герман тиллари гуруҳига мансуб, Нидерландия, Бельгия, Вест-Индияда, қисман АҚШда тарқалган. Нидерландия Қироллигининг расмий тили, Бельгия қироллигининг расмий тилларидан бири (француз тили б-н бирга). Н. Т.да 20 млн. дан ортиқ киши сўзлашади.

    Н. т. ўрта асрларда салик франклари қабилавий лаҳжаларининг фриз ва сак-сон қабилавий лаҳжалари б-н ўзаро таъсирлашуви жараёнида шаклланган. Ўз тарихида 3 ривожланиш босқичини ўтган: қад. нидерланд (9—11-а.лар), ўрта нидерланд (12—15-а.лар) ва янги нидерланд (16-а.дан бошлаб; бу давр ҳоз. нидерланд тилига ўтиш босқичидир).

    1650 й.да шим. нидерландлар тили «голланд тили» деб аталган. 19-а.да Нидерландия Қироллиги вужудга келгач, «нидерланд тили» термини баркарорлашиб қолади. Ягона адабий тил меъё-рий асослари, тил тараққиёти марказининг шимолга кўчиши муносабати б-н 17-а.да вужудга келади. Адабий тилнинг оғзаки ва ёзма кўринишларида, шунингдек, шим. ва жан. вариантларида фонетик ва грамматик сатҳларда, лексикада муайян ҳудудий фарқлар мавжуд.

    Н.т. диалектал жиҳатдан шим.-марказий, шим.-ғарбий, жан.-марказий, жан.-ғарбий, шим.-шарқий, жан.-шарқий лаҳжа гуруҳларига эга. Фонетикаси жарангсиз портловчи ундошларнинг мавжудлиги, дифтонгларга бойлиги, урғунинг, асосан, ўзакка тушиши б-н ажралиб туради. Тил хусусиятларига ва грамматик қурилишига кўра, Н.т. аналитик типдаги тиллардандир. Кўп жиқатдан немис тилига жуда яқин, ле-кин сифатларнинг турланмаслиги, гапдаги сўз таркибининг ўзига хослиги жихатдан фарқланади. Н.т. ёзуви лотин графикасига асосланган.

    Ад.: Лингвистический энциклопедический словарь, М., 1990.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.