Niderland tili
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Niderland tili (golland tili; niderlandça: Nederlands) — Hind-yevropa tillari oilasining german tillari guruhiga mansub til. U Niderlandiya Qirolligining rasmiy tili va Belgiyaning rasmiy tillaridan biridir.
Tasnifi
13Niderland tili Hind-yevropa oilasining german tillari guruhiga kiradi. Rus tilidagi va ingliz tilidagi manbalarga köra, u ğarbiy german guruhiga mansub; rus manbasida u quyi frank lahja kiçik guruhiga ham kiritilgan. Niderland tili nemis va ingliz tillariga eng yaqin tillardan biri hisoblanadi.
Tarqalişi va sözlaşuvçilar
13Til asosan Niderlandiya va Belgiyada tarqalgan. Niderlandiyada u aholining taxminan 96 foizi (17 mln kişi) uçun ona tilidir. Belgiyada unda taxminan 6,5 mln kişi (aholining qariyb 60 foizi) sözlaşadi. Flandriyada u yagona rasmiy til, Bryusselda esa ikki rasmiy tildan biridir. Bundan taşqari, niderland tili Surinamda ham rasmiy til. Şuningdek, Aruba va Niderland Antil orollarida ham işlatiladi. Fransiyaning şimolida va Germaniyaning Niderlandiyaga tutaş hududlarida, AQSH, Kanada, Avstraliya va Yangi Zelandiyadagi muhojirlar orasida ham sözlaşuvçilar bor.
Sözlaşuvçilar soni haqida manbalar turliça ma'lumot beradi: özbekça Vikipediyada 20 mln dan ortiq, rus Vikipediyasida ikkinçi til sifatida sözlaşuvçilar bilan birga 2021-yilda taxminan 30 mln, ingliz Vikipediyasida esa birinçi til sifatida taxminan 25 mln va ikkinçi til sifatida 5 mln kişi körsatilgan.
Janubiy Afrika va Namibiyada niderland tili asosida afrikaans tili rivojlangan; u 1925-yilgaça niderland tilining lahjasi hisoblangan.
Yozuvi
13Niderland yozuvi lotin alifbosiga asoslangan. Alifbo standart lotin alifbosining 26 harfidan iborat; ularga IJ ligaturasi qöşiladi. Diakritik belgilardan dieresis va akut işlatiladi. Dieresis harf birikmasining qismi bölmay, alohida tovuşni bildiruvçi harflarni ajratadi (masalan, geïnteresseerd). Akut «bir» sonini noaniq artikldan (één / een) farqlaş uçun va özlaşmalarda (café) yoziladi. Y harfi hozir asosan özlaşma sözlarda qöllanadi.
Tarixi
13Niderland tili salik franklari qabilaviy lahjalarining friz va sakson lahjalari bilan özaro ta'sirlaşuvida şakllangan. Tarixiy davrlar çegarasi manbalarda turliça berilgan: özbekça manbada qadimgi niderland davri 9–11-asrlar, örta niderland 12–15-asrlar, yangi niderland 16-asrdan boşlanadi. Rus va ingliz manbalarida esa qadimgi niderland davri taxminan 5-asrdan 12-asrgaça körsatilgan.
Örta asrlarda yagona me'yor bölmagan, yozuvda flamand, brabant, golland, limburg va şarqiy mintaqaviy körinişlar qöllangan. Yagona yozma me'yor 16-asrda şakllana boşlagan. Şimoliy provinsiyalar iqtisodiy va madaniy markazga aylangaç, Gollandiya tili yetakçi örin egallagan. Biroq standartga janubiy niderland, asosan brabant va flamand elementlari ham kirgan. 1637-yilda Statenvertaling Injil tarjimasi naşr etilgan. 17-asrning örtalariga kelib yetarliça rivojlangan umummintaqaviy yozma me'yor mavjud edi.
1804-yilda Batav respublikasi hukumati Matteys Sigenbek tuzgan imlo qoidalarini rasman joriy etdi. Keyingi yili Petrus Veyland grammatikasi naşr qilindi. 1864-yilda Belgiyada, 1883-yildan Niderlandiyaning rasmiy hujjatlarida de Vris va te Vinkel imlosi qöllana boşladi. 1980-yil 9-sentabrda Belgiya va Niderlandiya Niderland til ittifoqini tuziş şartnomasini imzoladi. Ittifoq 1995-yilda yangilangan imlo qoidalarini tasdiqladi.
Tilning nomi ham özgargan: 1650-yilda şimoliy niderlandlar tili «golland tili» deb atalgan, 19-asrda Niderlandiya Qirolligi vujudga kelgaç, «niderland tili» termini barqarorlaşgan.
Xususiyatlari
13Niderland tili dialektal jihatdan juda xilma-xil. Ta'limda, ommaviy axborot vositalarida va davlat doirasida standart niderland tili (Standaardnederlands) işlatiladi. Niderlandiya va Flandriyadagi standart til bir-biridan sezilarli farq qiladi, çunki Flandriyada lahjalar ta'siri kuçliroq.
Fonetikada unlilar qisqa va uzun böladi, diftonglar köp. Boşqa german tillaridan farqli ravişda undoşlar (jumladan, portlovçilar) aspiratsiyasiz talaffuz qilinadi. Urğu haqida manbalar turliça yozadi: biri uni asosan özakka tuşadi desa, boşqasi uni qat'iy mustahkamlanmagan va istalgan böğinga tuşişi mumkin deydi.
Grammatik qurilişi böyiça özbekça manba uni analitik til deydi, rus manbasi esa uni analitizmga intiluvçi fleksiv til deb tavsiflaydi; kelişiklar asta-sekin yöqolmoqda. Niderland tili köp jihatdan nemis tiliga yaqin, ammo sifatlarning turlanmasligi va gapda söz tartibining öziga xosligi bilan undan farq qiladi. Ingliz manbasiga köra, u inglizça kabi yuqori nemis undoş siljişini boşdan keçirmagan, nemis tiliga öxşab ikki-uç grammatik jinsni saqlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Niderland tili // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/35 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANiderland tili. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/35
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/35
Raqamlarda
Sözlaşuvçilar soni · 2019-yil
23,1 mln kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.