Nikolay Ivanoviç Lobaçevskiy
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163-b. — ziyouz.com
Lobaçevskiy Nikolay Ivanoviç [1792.20.11(1.12), Nijniy Novgorod -1856.12(24). 2, Qozon] — rus matematigi, noyevklid geometriyani yaratgan. Qozon un-tini tugatgaç (1811), şu un-tda öqituvçi, prof. (1816), f-t dekani (1820-26), rektor (1827-46). L. Yevklid geometriyasilagp parallellik aksiomasi örniga boşqa aksioma kiritib, ziddiyatdan xoli mukammal geometriya — noyevklid geometriyani yaratdi (q. Lobaçevskiy geometriyasi). Zamon-doşlari tan olmaganligiga qaramay, L. ning işlariga xayrixoh K. Gauss tavsiyasi b-n Gyottingen ilmiy jamiyatining muxbir a'zoligiga saylangan. L. algebra (tenglamalarni taqribiy yeçiş usuli), matematik analiz (funksiyaning mukammal ta'rifi, qatorlarning yaqinlaşiş alomati), ehtimollar nazariyasi, mexanika va b. sohalarga muhim hissa qöşdi. L. moddiy qiyinçilik va xastaligiga qaramay, umrining oxirigaça ilmiy faoliyatini davom ettirdi. Lobaçevskiy geometriyasining yaratilişi mat. taraqqiyotida katta voqea böldi, tabiat haqidagi tasavvurlarimizni boyitdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛОБАЧЕВСКИЙ Николай Иванович [1792.20.11(1.12), Нижний Новгород -1856.12(24). 2, Қозон] — рус математиги, ноевклид геометрияни яратган. Қозон ун-тини тугатгач (1811), шу ун-тда ўқитувчи, проф. (1816), ф-т декани (1820-26), ректор (1827-46). Л. Евклид геометриясилагп параллеллик аксиомаси ўрнига бошқа аксиома киритиб, зиддиятдан холи мукаммал геометрия — ноевклид геометрияни яратди (қ. Лобачевский геометрияси). Замон-дошлари тан олмаганлигига қарамай, Л. нинг ишларига хайрихоҳ К. Гаусс тавсияси б-н Гёттинген илмий жамиятининг мухбир аъзолигига сайланган. Л. алгебра (тенгламаларни тақрибий ечиш усули), математик анализ (функциянинг мукаммал таърифи, қаторларнинг яқинлашиш аломати), эҳтимоллар назарияси, механика ва б. соҳаларга муҳим ҳисса қўшди. Л. моддий қийинчилик ва хасталигига қарамай, умрининг охиригача илмий фаолиятини давом эттирди. Лобачевский геометриясининг яратилиши мат. тараққиётида катта воқеа бўлди, табиат ҳақидаги тасаввурларимизни бойитди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.