Nikolay Ivanoviç Vavilov
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 3-b. — ziyouz.com
Vavilov Nikolay Ivanoviç (1887. 25. 11, Moskva—1943. 26.1, Saratov) — biolog, genetik, geograf, jamoat ar-bobi, akad. (1929), Ukraina FA akad. (1929), VASXNIL prezidenti (1929— 35) S. I. Vavilovning akasi. V. Saratov un-ti prof. (1917). 1921 y. dan Petrograddagi Amaliy botanika va seleksiya bölimi mudiri, 1930 y.dan 1940 y. ning avg.tigaça Butunittifoq ösimlikşunoslik in-ti direktori. V. seleksiyaning hoz. zamon biologik asoslari töğrisidagi ta'limotni, madaniy ösimliklarning kelib çikiş markazlari, ularning geografik tarqalişi töğrisidagi ta'limotni yaratdi, ösimliklarning yuqumli kasalliklarga immuniteta töğrisidagi ta'limotni asosladi. Bir-biriga yakin turlar, turkumlar va hatto oilalarda irsiy özgaruvçanlikning gomologik qatorlar qonunini ifodalab berdi. V. Yevropa, Osiyo, Afrika, Şim. Markaziy va Jan. Amerikadagi 60 ga yaqin mamlakatlar ösimlik resurslarini örgandi, köpgina ilmiy ekspeditsiyalarga rahbarlik qildi va Örta Osiyo ösimlik olamini batafsil tadqiq etdi. Özbekistonda V. taşabbusi b-n sobiq Ittifoq ösimlikşunoslik in-ti (VIR) ning Örta Osiyo tajriba st-yasi (1924; hoz. Özbekistan ösimlikşunoslik i. t. in-ti) oçilgan. T. D. Lisenkoning ğayriilmiy ta'limotiga qarşi kuraşda genetikani mardonavor himoya qilgan. V. ilmiy asarlari (350 ortiq) jahon biol. fani xazinasiga katta hissa bölib qöşiddi. Köpçilik mamlakatlar, jumladan, Angliya, Hindiston, Argentina akademiyalarining faxriy a'zosi bölgan. 1940 y. avg. da qamoqqa olinib qatağon qilingan.
As: Izb. trudi, t. 1-5, M.-L., 1959-65; Izb. proizvedeniya, t. 1—2, L., 1967.
Ad.: Voyko V. V., Vi lenskiy Ye. R., Nikolay Ivanoviç Vavilov (stranitsi jizni i deyatelnosti), M., 1987.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАВИЛОВ Николай Иванович (1887. 25. 11, Москва—1943. 26.1, Саратов) — биолог, генетик, географ, жамоат ар-боби, акад. (1929), Украина ФА акад. (1929), ВАСХНИЛ президенти (1929— 35) С. И. Вавиловнинг акаси. В. Саратов ун-ти проф. (1917). 1921 й. дан Петрограддаги Амалий ботаника ва селекция бўлими мудири, 1930 й.дан 1940 й. нинг авг.тигача Бутуниттифоқ ўсимликшунослик ин-ти директори. В. селекциянинг ҳоз. замон биологик асослари тўғрисидаги таълимотни, маданий ўсимликларнинг келиб чикиш марказлари, уларнинг географик тарқалиши тўғрисидаги таълимотни яратди, ўсимликларнинг юқумли касалликларга иммунитета тўғрисидаги таълимотни асослади. Бир-бирига якин турлар, туркумлар ва ҳатто оилаларда ирсий ўзгарувчанликнинг гомологик қаторлар қонунини ифодалаб берди. В. Европа, Осиё, Африка, Шим. Марказий ва Жан. Америкадаги 60 га яқин мамлакатлар ўсимлик ресурсларини ўрганди, кўпгина илмий экспедицияларга раҳбарлик қилди ва Ўрта Осиё ўсимлик оламини батафсил тадқиқ этди. Ўзбекистонда В. ташаббуси б-н собиқ Иттифоқ ўсимликшунослик ин-ти (ВИР) нинг Ўрта Осиё тажриба ст-яси (1924; ҳоз. Ўзбекистан ўсимликшунослик и. т. ин-ти) очилган. Т. Д. Лисенконинг ғайриилмий таълимотига қарши курашда генетикани мардонавор ҳимоя қилган. В. илмий асарлари (350 ортиқ) жаҳон биол. фани хазинасига катта ҳисса бўлиб қўшидди. Кўпчилик мамлакатлар, жумладан, Англия, Ҳиндистон, Аргентина академияларининг фахрий аъзоси бўлган. 1940 й. авг. да қамоққа олиниб қатағон қилинган.
Ас: Изб. труды, т. 1-5, М.-Л., 1959-65; Изб. произведения, т. 1—2, Л., 1967.
Ад.: Войко В. В., Ви ленский Е. Р., Николай Иванович Вавилов (страницы жизни и деятельности), М., 1987.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.