Nikolay Vavilov
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nikolay Ivanoviç Vavilov (1887—1943) — rus va sovet biologi, genetik, botanik, agronom va geograf, madaniy ösimliklarning kelib çiqiş markazlari haqidagi ta'limot muallifi. ÖzME'ga köra, u SSSR Fanlar akademiyasi (1929) va Ukraina Fanlar akademiyasi (1929) akademigi, 1929—1935-yillarda Butunittifoq qişloq xöjalik fanlari akademiyasi (VASXNIL) prezidenti bölgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u London Qirollik jamiyatining a'zosi bölgan; ilmiy merosi buğdoy, makkajöxori va boşqa don ekinlarini yaxşilaşga katta hissa qöşgan. Taniqli fizik Sergey Vavilov uning ukasi edi.1
Hayoti va ta'limi
13Vavilov 1887-yil 25-noyabrda Moskvada savdogar oilasida tuğilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, otasi yoşligida hosilsizlik va oçarçilikni boşdan keçirgan, şu sabab Nikolay ham bolaligidan oçlikka barham beriş ğoyasi bilan yaşagan. 1906—1910-yillarda Moskvadagi Petrovskaya qişloq xöjalik akademiyasida öqigan. 1913—1914-yillarda Yevropada, jumladan genetika asosçilaridan biri Uilyam Beytson bilan birga ösimliklar immuniteti ustida işlagan.
ÖzME'ga köra, 1917-yildan Saratov universiteti professori bölgan. 1921-yildan Petrograddagi amaliy botanika va seleksiya bölimiga, 1930-yildan 1940-yil avgustigaça Butunittifoq ösimlikşunoslik institutiga rahbarlik qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, şu institutda u dunyodagi eng yirik uruğ kolleksiyasini yaratgan: 1933-yilga kelib unda 148 mingdan ortiq namuna töplangan.
Ilmiy ta'limoti
13ÖzME'ga köra, Vavilov seleksiyaning zamonaviy biologik asoslari, madaniy ösimliklarning kelib çiqiş markazlari va geografik tarqalişi haqidagi ta'limotni yaratgan, ösimliklarning yuqumli kasalliklarga immuniteti nazariyasini asoslagan. U yaqin turlar, turkumlar va hatto oilalarda irsiy özgaruvçanlik öxşaş qatorlar hosil qilişini ifodalovçi gomologik qatorlar qonunini ta'riflagan. Inglizça Vikipediyaga köra, olim kelib çiqiş markazlari nazariyasini 1927-yilda Berlindagi xalqaro genetika kongressida ommaga taqdim etgan.
Ekspeditsiyalari
13ÖzME'ga köra, Vavilov Yevropa, Osiyo, Afrika, Şimoliy, Markaziy va Janubiy Amerikadagi 60 ga yaqin mamlakatning ösimlik boyliklarini örgangan va köplab ekspeditsiyalarga boşçilik qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning birinçi safari 1916-yilda Eronga bölgan; keyinroq Afğoniston, Xorazm vohasi, Örta Yer dengizi mamlakatlari, Efiopiya, Xitoy, Yaponiya va Lotin Amerikasiga borgan. Olim Örta Osiyo florasini ham sinçiklab örgangan. ÖzME'ga köra, uning taşabbusi bilan 1924-yilda Butunittifoq ösimlikşunoslik institutining Örta Osiyo tajriba stansiyasi oçilgan; keyinçalik u Özbekiston ösimlikşunoslik ilmiy-tadqiqot institutiga aylangan.
Qatağon va xotirasi
13ÖzME'ga köra, Vavilov Trofim Lisenkoning ilmiy asosga ega bölmagan ta'limotiga qarşi çiqib, genetikani mardonavor himoya qilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Lisenko Stalinning qöllab-quvvatlaşiga ega edi. 1940-yil avgustida Vavilov Ukrainada uruğ töplab yurganida hibsga olingan, jososlik va qişloq xöjaligini buzişda ayblanib, 1941-yilda ölim jazosiga hukm qilingan; 1942-yilda jazo yigirma yillik qamoq bilan almaştirilgan. Olim 1943-yil 26-yanvarda Saratov qamoqxonasida oğir şaroit oqibatida vafot etgan. 1955-yilda u oqlangan.
ÖzME'ga köra, Vavilovning 350 dan ortiq ilmiy asari jahon biologiya faniga katta hissa bölib qöşilgan. U Angliya, Hindiston, Argentina va boşqa mamlakatlar akademiyalarining faxriy a'zosi bölgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nikolay Vavilov // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4300 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANikolay Vavilov. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4300
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4300
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Nikolai Vaviloven.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 3-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 3-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.