Niso
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 245-b. — ziyouz.com
Niso — antik va örta asr şahar xa-robasi; kad. Parfiya davlatining poytaxti (mil. av. 3—mil. 3-a.lar). Aşxoboddan 18 km şim.-ğarbda joylaşgan. N. ikkita tepalik (Yangi Niso, mayd. 18 ga va Eski Niso, mayd. 14 ga)dan iborat. 1946—60 y.larda N.da prof. M. Ye. Masson tomonidan arxeologik kaziş-malar olib borilgan. Natijada juda boy va xilma-xil arxeologik materiallar topilgan. Ular orasidagi sopolga bitilgan yozuvlardan birida Eski Niso tepaligi qadimda Mixridatkirt deb atalgani ma'lum böldi. Yangi Niso tepaligi esa antik davrda Parfiya podşoligining poytaxti bölgan. N.dan ibodatxona qoldiği, sopol haykalli haşamatli zal, podşo xazinasi va monumental uy-joy qoldiklari oçilgan. Xonalardan biri törtburçakli san'at koşonasi bölib, u ellinizm an'analari asosida qurilgan. Mil. av. 3— 1 -a.larga oid bu zaldan Parfiya madaniyatiga oid marmar haykal, fil suyagiga jilo berib işlangan qadah (riton)lar va b. buyumlar topilgan. N.dagi xöjalik arxividan Parfiya podşoligining mil. av. 1-a.ga oid iqtisodiy va ma'muriy tuzumini jahonga ma'lum qiluvçi sopol parçalariga bitilgan 200 ta xujjat, şuningdek, harbiy qurollar va bezak buyumlar, terrakota va metaldan işlangan mayda haykalçalar, turli jihoz va b. topilgan. Örta ayerlarda N. Xurosonning muhim markazi bölgan.
Ad.: Trudi YUTAKE, tom 1-2, 4, 6. Aşxabad, 1949—58; Koşelenko G. A., Kultura Parfii, M., 1966; Pugaçenkova G. A., Iskusstvo Turkmenistana, M., 1967.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИСО — антик ва ўрта аср шаҳар ха-робаси; кад. Парфия давлатининг пойтахти (мил. ав. 3—мил. 3-а.лар). Ашхободдан 18 км шим.-ғарбда жойлашган. Н. иккита тепалик (Янги Нисо, майд. 18 га ва Эски Нисо, майд. 14 га)дан иборат. 1946—60 й.ларда Н.да проф. М. Е. Массон томонидан археологик казиш-малар олиб борилган. Натижада жуда бой ва хилма-хил археологик материаллар топилган. Улар орасидаги сополга битилган ёзувлардан бирида Эски Нисо тепалиги қадимда Михридаткирт деб аталгани маълум бўлди. Янги Нисо тепалиги эса антик даврда Парфия подшолигининг пойтахти бўлган. Н.дан ибодатхона қолдиғи, сопол ҳайкалли ҳашаматли зал, подшо хазинаси ва монументал уй-жой қолдиклари очилган. Хоналардан бири тўртбурчакли санъат кошонаси бўлиб, у эллинизм анъаналари асосида қурилган. Мил. ав. 3— 1 -а.ларга оид бу залдан Парфия маданиятига оид мармар ҳайкал, фил суягига жило бериб ишланган қадаҳ (ритон)лар ва б. буюмлар топилган. Н.даги хўжалик архивидан Парфия подшолигининг мил. ав. 1-а.га оид иқтисодий ва маъмурий тузумини жаҳонга маълум қилувчи сопол парчаларига битилган 200 та хужжат, шунингдек, ҳарбий қуроллар ва безак буюмлар, терракота ва металдан ишланган майда ҳайкалчалар, турли жиҳоз ва б. топилган. Ўрта аерларда Н. Хуросоннинг муҳим маркази бўлган.
Ад.: Труды ЮТАКЭ, том 1-2, 4, 6. Ашхабад, 1949—58; Кошеленко Г. А., Культура Парфии, М., 1966; Пугаченкова Г. А., Искусство Туркменистана, М., 1967.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.