Nitratlaşuv

Nitratlaşuv (lot. nitrum — azot va facio — bajaraman), nitrifikatsiya — ammoniy tuzlarining mikrobiologik yöl b-n nitratlarga aylaniş jarayoni. Nitratlar ösimliklarning azot b-n ozikdanişidagi asosiy şakldir. Bu jarayon tuproq va suv havzalarida keçadi. Azotning tabiatda doiraviy aylanişi uçun muhim ahamiyatga ega. N.da ammoniylaşuv jarayonida boşlangan azotli organik birikmalarning minerallaşuvi nihoyasiga yetadi. N. nitratlaştiruvçi bakteriyalar ta'sirida röy beradi. N. jarayoni 2 bosqiçdan iborat. N. jarayoni faqat suvda eruvçan organik moddalarning bölişiga boğliq. N. jarayoniga aeratsiya, tuproqning kimyoviy tarkibi va reaksiyasi (muhi-ti), harorati katta ta'sir körsatadi. Nitrifikatorlarning rivojlanişi uçun tuprok, reaksiyasi rN 5—8 bölgani ma'qul. Tuproq nami mö'tadil (umumiy suv siğimining 40—70% i miq-dorida), muhiti yaxşi (neytral yoki kuçsiz işqoriy), t-rasi 28 — 30° bölib, şörlanmagan böladi. N. jarayoni şunday tez keçadiki, hatto tuproqdagi minerallaşgan azotning asosiy qismi nitrat şaklida qoladi. Bunda nitrat kislota ösimlikni faqat azot b-n ta'minlab qolmasdan, balki qi-yin eriydigan mineral tuzlar (kalsiy fosfat)ni oson eriydigan holatga ötkazişga va özlaştiruvçanligini oşirişga katta ta'sir qiladi. Lekin nitratlar özining yaxşi eruvçanligi tufayli tuproqning pastki qatlamlariga tuşib va yuvilib ketadi. Yetarli aeratsiya bölmaganda ular yana denitratlaştiruvçi bakteriyalar yordamida molekulyar azotgaça qaytarilişi mumkin, bu esa tuprok, azotining sezilarli darajada yöqolişiga olib keladi (q. Denitrifikatsiya). Jadal N.da azot yöqolişini kamaytiriş uçun tup-roqqa organik öğitlar soliş kerak.