Nivelirlaş
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 195–196-b. — ziyouz.com
Nivelirlaş — geodezik ölçaşning bir turi; yer nuqtalari balandliklari farqi (nisbiy balandligi) aniklanib, ular orqali uşbu nuqtalarni qabul qilingan boşlanğiç sathdan hisoblanadigan balandliklari topiladi. Özbekiston hududida bajariladigan asosiy geodezik-topografik işlarda nuqtalar balandligini Kronştadt (Sankt-Peterburg) futştogining nol çiziği (ştrixi)ga nisbatan hisoblaş qabul qilingan (q. Mutlaq balandlik). N.ni bajariş uslubiga qarab geometrik N., trigonometrik N., fizik (gidrostatik, barometrik va aero) N. va stereofotogrammetrik N. turlariga bölinadi. Geometrik N. gorizontal vizir nur, trigonometrik N. esa kiya vizir nur yordamida bajariladi. Stereofotogrammetrik N. bir joyning ikkita qöş aerosuratlarini maxsus optik asbob (Mas, stereoskop)da kuzatib hosil qilinadigan joy rel-yefi modelida ölçab bajariladi. Geometrik N. nisbatan sodda va anikligi yuqori bölib, amalda juda keng qöllanadi; trigonometrik N. esa aniqligi nisbatan past, u toğli hududlarda qöllanadi. Katta hududlarning topofafik xaritalarini tuzişda stereofotogrammetrik N. asosiy hisoblanadi.
Q.: Mutlaq balandlik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИВЕЛИРЛАШ — геодезик ўлчашнинг бир тури; ер нуқталари баландликлари фарқи (нисбий баландлиги) аникланиб, улар орқали ушбу нуқталарни қабул қилинган бошланғич сатҳдан ҳисобланадиган баландликлари топилади. Ўзбекистон ҳудудида бажариладиган асосий геодезик-топографик ишларда нуқталар баландлигини Кронштадт (Санкт-Петербург) футштогининг ноль чизиғи (штрихи)га нисбатан ҳисоблаш қабул қилинган (қ. Мутлақ баландлик). Н.ни бажариш услубига қараб геометрик Н., тригонометрик Н., физик (гидростатик, барометрик ва аэро) Н. ва стереофотограмметрик Н. турларига бўлинади. Геометрик Н. горизонтал визир нур, тригонометрик Н. эса кия визир нур ёрдамида бажарилади. Стереофотограмметрик Н. бир жойнинг иккита қўш аэросуратларини махсус оптик асбоб (Мас, стереоскоп)да кузатиб ҳосил қилинадиган жой рель-ефи моделида ўлчаб бажарилади. Геометрик Н. нисбатан содда ва аниклиги юқори бўлиб, амалда жуда кенг қўлланади; тригонометрик Н. эса аниқлиги нисбатан паст, у тоғли ҳудудларда қўлланади. Катта ҳудудларнинг топофафик хариталарини тузишда стереофотограмметрик Н. асосий ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.