Noma
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 279-b. — ziyouz.com
Noma (fors. — xat, maktub) — 1) xat, maktub, farmon, yozilgan narsa; 2) ada-biy janr; özbek va fors mumtoz adabi-yotlarida yaratilgan, real yoki xayoliytöqima şaxsga asosan şe'riy maktub tarzida yozilgan badiiy asar turi. Faxriddin Gurgoniy (11-a.), Avhadiy (1274—1338), Xoja Imod Kirmoniy (14- a.)lar fors adabiyotida N. janriga asos solib, uni rivojlantirganlar. Özbek mumtoz adabiyotida N. janrining paydo bölişi Xorazmiy nomi b-n boğliq. Uning «Muhabbatnoma» asari (1353— 54) oşiqning ma'şuqaga yöllagan ğazal şaklidagi 10 ta işqiy maktubidan iborat. Keyinçalik Xorazmiyning «Muhabbatnoma»si ta'sirida yaratilgan Xöjandiyning «Latofatnoma», Sayid Ahmadnint «Taaşşuqnoma», Yusuf Ami-riynnig «Dahnoma» asarlarida ham N. janri an'analariga rioya qilingan: ularning barçasi bir xil vaznda, masnaviy şaklida yozilgan; barçasi xam 10 nomadan iborat. «Muhabbatnoma», «Latofatnoma», «Taaşşuqnoma» asarlarida N.lar oşiq tilidan yozilgan bulsa, «Dahnoma»dagi N.lar ham oşiq, ham ma'şuqa nomidan yöllangan. Alişer Navoiy va Zokirjon Furqatning öz döstlari va ustozlariga yozgan şe'riy maktublarini ham keng ma'noda N. janriga kiritiş mumkin; 3) biror tarixiy şaxs yoki asar qaxramonining sarguzaştlari, safar taassurotlari, içki keçinmalari nazm yoki nasrda bayon etilgan har qanday (badiiy, ilmiy, memuar va b.) asar turi. Mas, Boburning «Boburnoma», Muqimiyning «Sayohatnoma», Şayxzodaning «Toşkentnoma» asarlari; 4) mazmunan murakkab, yirik epik asar; doston. Mas, Firdavsiyning «Şohnoma», Nizomiyning «Iskandarnoma», Muhammad Solixning «Şayboniynoma» asarlari.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НОМА (форс. — хат, мактуб) — 1) хат, мактуб, фармон, ёзилган нарса; 2) ада-бий жанр; ўзбек ва форс мумтоз адаби-ётларида яратилган, реал ёки хаёлийтўқима шахсга асосан шеърий мактуб тарзида ёзилган бадиий асар тури. Фахриддин Гургоний (11-а.), Авҳадий (1274—1338), Хожа Имод Кирмоний (14- а.)лар форс адабиётида Н. жанрига асос солиб, уни ривожлантирганлар. Ўзбек мумтоз адабиётида Н. жанрининг пайдо бўлиши Хоразмий номи б-н боғлиқ. Унинг «Муҳаббатнома» асари (1353— 54) ошиқнинг маъшуқага йўллаган ғазал шаклидаги 10 та ишқий мактубидан иборат. Кейинчалик Хоразмийнинг «Муҳаббатнома»си таъсирида яратилган Хўжандийнинг «Латофатнома», Сайид Аҳмаднинт «Таашшуқнома», Юсуф Ами-рийнниг «Даҳнома» асарларида ҳам Н. жанри анъаналарига риоя қилинган: уларнинг барчаси бир хил вазнда, маснавий шаклида ёзилган; барчаси хам 10 номадан иборат. «Муҳаббатнома», «Латофатнома», «Таашшуқнома» асарларида Н.лар ошиқ тилидан ёзилган булса, «Даҳнома»даги Н.лар ҳам ошиқ, ҳам маъшуқа номидан йўлланган. Алишер Навоий ва Зокиржон Фурқатнинг ўз дўстлари ва устозларига ёзган шеърий мактубларини ҳам кенг маънода Н. жанрига киритиш мумкин; 3) бирор тарихий шахс ёки асар қахрамонининг саргузаштлари, сафар таассуротлари, ички кечинмалари назм ёки насрда баён этилган ҳар қандай (бадиий, илмий, мемуар ва б.) асар тури. Мас, Бобурнинг «Бобурнома», Муқимийнинг «Саёҳатнома», Шайхзоданинг «Тошкентнома» асарлари; 4) мазмунан мураккаб, йирик эпик асар; достон. Мас, Фирдавсийнинг «Шоҳнома», Низомийнинг «Искандарнома», Муҳаммад Солихнинг «Шайбонийнома» асарлари.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.