Novgorod viloyati

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 262-b. — ziyouz.com

Novgorod viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1944 y. 5 iyulda taşkil etilgan. Rossiya Yevropa qismining şim.-ğarbida joylaşgan. Şim.-Ğarbiy iqtisodiy r-n tarkibida. Mayd. 55,3 ming km2. Axoliyey 728,7 ming kişi (2000), asosan ruslar, şuningdek, ukrain, belorus va b. millat vakillari yaşaydi. Şahar aholisi 71,2%. 21 ma'muriy tuman, 10 şahar, 22 şaharça bor. Markazi— Novgorod ş.

N.v. relyefiga köra, tekislik (ğarbiy) va baland (şarqiy) qismlarga bölinadi. Ğarbiy qismi Ilmen böyi pasttekisligi b-n band. Jan.-şarqida Valday qirlari (eng baland joyi — Rijoxa toği, 299 m) joylaşgan. Iklimi mö'tadil kontinental. Qişi yum-şoq, qorli. Yanv.ning örtaça t-rasi — 7°, iyulniki 16°. Yozi mö'tadil issiq. Yillik yoğin 800 mm gaça. Vegetatsiya davri 120—130 kun. Yirik daryolari: Meta, Lovat, Polist, Şelon. Ilmen kölidan Volxov daryosi boşlanib Ladoga kuliga quyiladi. Köl köp. Tuproqlari, asosan, çimli-podzol, şim,- ğarbida botqoqlangan tuproklar. Viloyat hududining 50% örmon, 7% ötloq, 11% torfli botqoqzor. Yovvoyi hayvonlardan los, tulki, qunduz, norka, sassiqközan, suvsar, tiyin, quyon, böri bor. Daryo va köllarda baliq turi köp.

Maşinasozlik va metallsozlik (rangli televizorlar, videomagnitofonlar, televizion sistemalar, optik priborlar, yoğoçsozlik stanoklari, avtomatlaştiriş vositalari va b.), örmon, yoğoçsozlik va sellyuloza-qoğoz (mebel, qoğoz, fanera va b.), oziq-ovqat (sutgöşt, konserva, konditer), kimyo (mineral öğitlar, metanol va b.), yengil (şu jumladan, ziğirga işlov beriş) sanoatlari, xalq hunarmandçiligi — kaştaçilik («Krestets stroçka» f-kasi) rivojlangan. Viloyatning, eng yirik korxonalari: «Akron», «Kvant», «Planeta», «Start», «Volna», «Spektr», (hammasi Novgorod ş.da); Boroviçidagi ötga çidamli quriliş materiallari k-ti, Staraya Russadagi «Starorusspribor» aviaremont z-dlari. Q.x.da ziğirçilik va göşt-sut çor-vaçiligi asosiy örinda. Buğdoy, jav-dar, suli, tolali ziğir, kartoşka, sabzavot, yem-xaşak ekinlari ekiladi. Qoramol, qöy, çöçqa, parranda boqiladi. 1149 km t.y., 6 ming km ga yaqin avtomobil yöli, 700 km suv yöli bor. Volxov, Meta daryolari va Ilmen, Valday köllarida kema qatnaydi. 2 oliy öquv yurti, jamoat kutubxonalari, 7 muzey, drama teatri faoliyat körsatmoqda. Viloyat hududida Staraya Russa balneobalçiq kurorti, sanato-riylar bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НОВГОРОД ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1944 й. 5 июлда ташкил этилган. Россия Европа қисмининг шим.-ғарбида жойлашган. Шим.-Ғарбий иқтисодий р-н таркибида. Майд. 55,3 минг км2. Ахолией 728,7 минг киши (2000), асосан руслар, шунингдек, украин, белорус ва б. миллат вакиллари яшайди. Шаҳар аҳолиси 71,2%. 21 маъмурий туман, 10 шаҳар, 22 шаҳарча бор. Маркази— Новгород ш.

Н.в. рельефига кўра, текислик (ғарбий) ва баланд (шарқий) қисмларга бўлинади. Ғарбий қисми Ильмень бўйи пасттекислиги б-н банд. Жан.-шарқида Валдай қирлари (энг баланд жойи — Рижоха тоғи, 299 м) жойлашган. Иклими мўътадил континентал. Қиши юм-шоқ, қорли. Янв.нинг ўртача т-раси — 7°, июлники 16°. Ёзи мўътадил иссиқ. Йиллик ёғин 800 мм гача. Вегетация даври 120—130 кун. Йирик дарёлари: Мета, Ловать, Полисть, Шелонь. Ильмень кўлидан Волхов дарёси бошланиб Ладога кулига қуйилади. Кўл кўп. Тупроқлари, асосан, чимли-подзол, шим,- ғарбида ботқоқланган тупроклар. Вилоят ҳудудининг 50% ўрмон, 7% ўтлоқ, 11% торфли ботқоқзор. Ёввойи ҳайвонлардан лось, тулки, қундуз, норка, сассиқкўзан, сувсар, тийин, қуён, бўри бор. Дарё ва кўлларда балиқ тури кўп.

Машинасозлик ва металлсозлик (рангли телевизорлар, видеомагнитофонлар, телевизион системалар, оптик приборлар, ёғочсозлик станоклари, автоматлаштириш воситалари ва б.), ўрмон, ёғочсозлик ва целлюлоза-қоғоз (мебель, қоғоз, фанера ва б.), озиқ-овқат (сутгўшт, консерва, кондитер), кимё (минерал ўғитлар, метанол ва б.), енгил (шу жумладан, зиғирга ишлов бериш) саноатлари, халқ ҳунармандчилиги — каштачилик («Крестец строчка» ф-каси) ривожланган. Вилоятнинг, энг йирик корхоналари: «Акрон», «Квант», «Планета», «Старт», «Волна», «Спектр», (ҳаммаси Новгород ш.да); Боровичидаги ўтга чидамли қурилиш материаллари к-ти, Старая Руссадаги «Староруссприбор» авиаремонт з-длари. Қ.х.да зиғирчилик ва гўшт-сут чор-вачилиги асосий ўринда. Буғдой, жав-дар, сули, толали зиғир, картошка, сабзавот, ем-хашак экинлари экилади. Қорамол, қўй, чўчқа, парранда боқилади. 1149 км т.й., 6 минг км га яқин автомобиль йўли, 700 км сув йўли бор. Волхов, Мета дарёлари ва Ильмень, Валдай кўлларида кема қатнайди. 2 олий ўқув юрти, жамоат кутубхоналари, 7 музей, драма театри фаолият кўрсатмоқда. Вилоят ҳудудида Старая Русса бальнеобалчиқ курорти, санато-рийлар бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.