Obligatsiya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 7-b. — ziyouz.com
Obligatsiya (lot. obligatio — majburiyat) — qiymatiga nisbatan egasiga qat'iy belgilangan daromad keltiruvçi qimmatli qoğoz, qarzni qaytarib beriş va foiz tölaşni tasdiqlovçi majburiyatnoma. Fond birjalarida sotiladi. O. aholi, korxona va taşkilotlar qölidagi pul mablağlarini töplab, biror maqsad yölida safarbar etiş uçun çiqariladi. O., asosan, davlat, mahalliy va korporatsiya O.lariga bölinadi. Daromad davlat tomonidan çiqariladigan O. böyiça yutuq, kompaniyalar O.lariga foiz şaklida tölanadi. O. uyuştirilgan savdo orqali (birjalarda) va erkin joylaştiriladi. O. moddiy yoki pul mablaği evaziga kafolatlangan yoki kafolatlanmagan, ya'ni O. çiqaruvçilarning çin sözi va obrösi b-n ta'minlangan yoki ta'minlanmagan bölişi mumkin. Ba'zi O.lar konvertirlanadi (O. egasi uni boşqa O.ga almaştirib oliş huqukiga ega böladi). O.ning bozor narxi uning nominalidan yuqori yoki past böladi.
Zayom O. ilk bora 17-a. boşlarida Angliyada çiqarilgan bölib, keyinçalik jahonning bir qança mamlakatlarida muomalaga kiritilgan. Ular, asosan, davlat hamda aksiyadorlik kom-paniyalari tomonidan çiqarilib, ssuda kapitali bozorida erkin muomalada bölgan.
Özbekistonda 1996 y.dan Moliya vazirligi tomonidan yuridik şaxslarga möljallangan davlat qisqa muddatli O.lari muomalaga çiqarila boşlandi. O.ni sotişdan kelib tuşgan mablağlar davlat byudjeti taqçilligini qoplaşga yönaltiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОБЛИГАЦИЯ (лот. obligatio — мажбурият) — қийматига нисбатан эгасига қатъий белгиланган даромад келтирувчи қимматли қоғоз, қарзни қайтариб бериш ва фоиз тўлашни тасдиқловчи мажбуриятнома. Фонд биржаларида сотилади. О. аҳоли, корхона ва ташкилотлар қўлидаги пул маблағларини тўплаб, бирор мақсад йўлида сафарбар этиш учун чиқарилади. О., асосан, давлат, маҳаллий ва корпорация О.ларига бўлинади. Даромад давлат томонидан чиқариладиган О. бўйича ютуқ, компаниялар О.ларига фоиз шаклида тўланади. О. уюштирилган савдо орқали (биржаларда) ва эркин жойлаштирилади. О. моддий ёки пул маблағи эвазига кафолатланган ёки кафолатланмаган, яъни О. чиқарувчиларнинг чин сўзи ва обрўси б-н таъминланган ёки таъминланмаган бўлиши мумкин. Баъзи О.лар конвертирланади (О. эгаси уни бошқа О.га алмаштириб олиш ҳуқукига эга бўлади). О.нинг бозор нархи унинг номиналидан юқори ёки паст бўлади.
Заём О. илк бора 17-а. бошларида Англияда чиқарилган бўлиб, кейинчалик жаҳоннинг бир қанча мамлакатларида муомалага киритилган. Улар, асосан, давлат ҳамда акциядорлик ком-паниялари томонидан чиқарилиб, ссуда капитали бозорида эркин муомалада бўлган.
Ўзбекистонда 1996 й.дан Молия вазирлиги томонидан юридик шахсларга мўлжалланган давлат қисқа муддатли О.лари муомалага чиқарила бошланди. О.ни сотишдан келиб тушган маблағлар давлат бюджети тақчиллигини қоплашга йўналтирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.