Öçoq
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 217–218-b. — ziyouz.com
Öçoq (lot.) — osmon gumbazining Janubiy yarim şaridagi eng yorqin yulduz (nomi şundan). Körinadigan (vizual) yulduz kattaligi 3,9. Özbekiston hududida kuzda yaxşi körinadi. ÖŞ — Qirğiziston Respublikasi Öş viloyatining şahar, viloyat markazi. Qirğizistonda Bişkek şahridan keyin 2sanoat markazi. Oqbura daryosi Olay tizmasidan Farğona vodiysiga oqib çiqadigan joyda. T.y. stansiyasi. Bişkek, Xoruğ, Andijon, Qizilqiya şahri lari örtasidagi avtomobil yöllari çorrahasi. Aholisi 208,5 ming kişi (1999). Örta Osiyoning qadimiy şaharlaridan biri. Arxeologik ma'lumotlarga köra, mil. av. 4—3-asrlarda vujudga kelgan. 9— 10-asrlarda Ö. Somoniylar davlati tarkibida bölib, kattaligi jihatidan Farğona vodiysida 3şahar hisoblangan. Bu davrda şahar şahriston, ark, rabotdan iborat bölgan. Hokim saroyi va devonxona ark içida joylaşgan. Ö. atrofi baland qal'a devori bilan öralib, uning çekkasi Sulaymon toğigaça yetgan. Şaharning 3 ta darvozasi bölgan: Köh, Ob, Muğkada. Jome masjidi bozor hududida joylaşgan. Ö orqali Movarounnahrdan Xitoy va Hindistonga savdo yöli ötgan. 10 — 12-asrlarda Qoraxoniylar davlati tarkibiga kirgan. 13-asrda möğullar istilosi natijasida xarobaga aylangan va 14-asrga kelib Amir Temur tomonidan qayta tiklandi. Ö. töğrisida «Boburnoma» kitobida ham ma'lumotlar berilgan. 18-asr da Ö. Qöqon xonligi tarkibida böldi va ilgarigidek muhim savdo markazi bölib qoldi. 1876 yil xonlik barham topgaç, Rossiyaning Örta Osiyo mustamlakasi tarkibida bölib keldi.
Şaharda viloyat sanoat mahsulotining 1/3 qismi işlab çiqariladi. Yetakçi sanoat tarmoği — yengil sanoat. Örta Osiyoda eng yirik töqimaçilik ktlaridan biri, ipakçilik kti, paxta tozalaş z-di, tikuvçilik, poyabzal f-kasi bor. Oziq-ovqat sanoati tarmoqlari rivojlangan (non mahsulotlari, göştkonserva, sut, mevasabzavot, meva vinosi ktlari, araq z-di bor). Maşinasozlik va metallsozlik sanoati (nasos, avtomobil ta'mirlaş) korxonalari işlab turibdi. Quriliş materiallari kti, asfaltbeton, temirbeton buyumlari, ğişt zdlari, mebel f-kasi bor. Issiqlik elektr markazi faoliyat körsatadi. Aeroport, turistik baza işlab turibdi. Ö. da pedagogika inti, telemarkaz, özbek akademik drama teatri, tarixmadaniyat muzeyqöriqxonasi mavjud. Ö. — Bişkek, Ö. — Xoruğ avtomagistrallari qurilgan. Şahar hududida 30 ga yaqin tarix va madaniyat yodgorliklari joylaşgan. Me'moriy yodgorliklardan: Yusuf Boyxöja öğli masjidi (20-asr boşlari), Asaf ibn Burxiya maqbarasi (17 — 18 a.lar) va boşqalar saqlanib qolgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЎЧОҚ (лот.) — осмон гумбазининг Жанубий ярим шаридаги энг ёрқин юлдуз (номи шундан). Кўринадиган (визуал) юлдуз катталиги 3,9. Ўзбекистон ҳудудида кузда яхши кўринади. ЎШ — Қирғизистон Республикаси Ўш вилоятининг шаҳар, вилоят маркази. Қирғизистонда Бишкек шаҳридан кейин 2саноат маркази. Оқбура дарёси Олай тизмасидан Фарғона водийсига оқиб чиқадиган жойда. Т.й. станцияси. Бишкек, Хоруғ, Андижон, Қизилқия шаҳри лари ўртасидаги автомобиль йўллари чорраҳаси. Аҳолиси 208,5 минг киши (1999). Ўрта Осиёнинг қадимий шаҳарларидан бири. Археологик маълумотларга кўра, мил. ав. 4—3-асрларда вужудга келган. 9— 10-асрларда Ў. Сомонийлар давлати таркибида бўлиб, катталиги жиҳатидан Фарғона водийсида 3шаҳар ҳисобланган. Бу даврда шаҳар шаҳристон, арк, работдан иборат бўлган. Ҳоким саройи ва девонхона арк ичида жойлашган. Ў. атрофи баланд қалъа девори билан ўралиб, унинг чеккаси Сулаймон тоғигача етган. Шаҳарнинг 3 та дарвозаси бўлган: Кўҳ, Об, Муғкада. Жоме масжиди бозор ҳудудида жойлашган. Ў орқали Мовароуннаҳрдан Хитой ва Ҳиндистонга савдо йўли ўтган. 10 — 12-асрларда Қорахонийлар давлати таркибига кирган. 13-асрда мўғуллар истилоси натижасида харобага айланган ва 14-асрга келиб Амир Темур томонидан қайта тикланди. Ў. тўғрисида «Бобурнома» китобида ҳам маълумотлар берилган. 18-аср да Ў. Қўқон хонлиги таркибида бўлди ва илгаригидек муҳим савдо маркази бўлиб қолди. 1876 йил хонлик барҳам топгач, Россиянинг Ўрта Осиё мустамлакаси таркибида бўлиб келди.
Шаҳарда вилоят саноат маҳсулотининг 1/3 қисми ишлаб чиқарилади. Етакчи саноат тармоғи — енгил саноат. Ўрта Осиёда энг йирик тўқимачилик ктларидан бири, ипакчилик кти, пахта тозалаш з-ди, тикувчилик, пойабзал ф-каси бор. Озиқ-овқат саноати тармоқлари ривожланган (нон маҳсулотлари, гўштконсерва, сут, мевасабзавот, мева виноси ктлари, арақ з-ди бор). Машинасозлик ва металлсозлик саноати (насос, автомобиль таъмирлаш) корхоналари ишлаб турибди. Қурилиш материаллари кти, асфальтбетон, темирбетон буюмлари, ғишт здлари, мебель ф-каси бор. Иссиқлик электр маркази фаолият кўрсатади. Аэропорт, туристик база ишлаб турибди. Ў. да педагогика инти, телемарказ, ўзбек академик драма театри, тарихмаданият музейқўриқхонаси мавжуд. Ў. — Бишкек, Ў. — Хоруғ автомагистраллари қурилган. Шаҳар ҳудудида 30 га яқин тарих ва маданият ёдгорликлари жойлашган. Меъморий ёдгорликлардан: Юсуф Бойхўжа ўғли масжиди (20-аср бошлари), Асаф ибн Бурхия мақбараси (17 — 18 а.лар) ва бошқалар сақланиб қолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.