Oğriq qoldiruvçi dorilar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 338–339-b. — ziyouz.com
Oğriq qoldiruvçi dorilar - oğriq sezgisini yöqotuvçi yoki kamaytiruvçi dorilar. Bularga kimyoviy tuzilişi va ta'sir mexanizmi turliça dori moddalari kiradi. O.q.d.dan nerv sistemasiga ta'sir etib, oğriqni kamaytiruvçi moddalar (analgetiklar) asosiy örinni egallaydi. Narkotik analgetiklar va nonarkotik analgetiklar farq qilinadi. Narkotik analgetiklarga morfin, va uning sintetik örindoşlari (promedol, fentanil va b.) kiradi. Narkotik analgetiklar turli oğriklar, jumladan, şikastlaniş, kuyiş, miokard infarktida röy beradigan kuçli oğriklarni ham qoldiradi. Morfin markaziy nerv sistemasiga ta'sir körsatib, eşituv, qörquv, taktil sezgisini ötkirlaştiradi, öziga xos gallyutsinatsiyalar keltirib çiqaradi. Oğriq b-n keçadigan salbiy emotsiyalar (vahima, hayajonlaniş, ğam-ğussa va b.)ni susaytirib, xavfsizlik, özini yengil his qiliş, bamaylixotirlik tuyğusini paydo qiladi. Narkotik analgetiklar takrortakror kabul qilinganda odam unga örganib, qömsay-digan bölib, narkomaniyaga sabab bölişi mumkin. Şuning uçun narkotik analgetiklar qat'iy hisobda turadi va ular çeklangan holda beriladi. Narkotik analgetiklarni vraç ruxsatisiz içiş taqiqlanadi.
Nonarkotik analgetiklarga kimyoviy tuzil işi turliça bölgan sintetik moddalar (amidoprin', analgin, atsetilsalitsilat kislota, paratsetamol va b.) kiradi. Bu xil analgetiklarning narkotik analgetiklarga kara-ganda oğriq qoldiruvçi ta'siri kuç-sizroq bölib, asosan, nevralgiya tu-sidagi oğriklarda, mialgiya (muskullar yalliğlanişi)da, tiş va boş oğriğida, artralgiyada işlatiladi. Nonarkotik analgetiklar oğriq qoldirişi b-n bir qatorda isitma tu-
şişiga ham (q. Isitma tuşiruvçi dorilar) yordam beradi. Köpçilik Nonarkotik analgetiklarning yalliğlanişga qarşi ta'siri ham bor (q. Yalliğlanişga qarşi dorilar). Vraç ruxsatisiz bu dorilarni içmaslik kerak.
Analgetiklar guruhiga mansub bölmagan bir kança dori moddalar ham oğriq qoldirişi mumkin. Mac, silliq muskullarni böşaştiruvçi dorilar — atropin, bangidevona preparatlari, papaverin, no-şpalar va b. qon tomirlar spazmida işlatiladigan to-mir kengaytiruvçi dorilar şular jumlasidandir.
Vraçga körinib oğriq sababi va xususiyatini bilgandan söng O.q.d. içilsa, yaxşi naf beradi.
Q.: Isitma tuşiruvçi dorilar, Yalliğlanişga qarşi dorilar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҒРИҚ ҚОЛДИРУВЧИ ДОРИЛАР - оғриқ сезгисини йўқотувчи ёки камайтирувчи дорилар. Буларга кимёвий тузилиши ва таъсир механизми турлича дори моддалари киради. О.қ.д.дан нерв системасига таъсир этиб, оғриқни камайтирувчи моддалар (анальгетиклар) асосий ўринни эгаллайди. Наркотик анальгетиклар ва нонаркотик анальгетиклар фарқ қилинади. Наркотик анальгетикларга морфин, ва унинг синтетик ўриндошлари (промедол, фентанил ва б.) киради. Наркотик анальгетиклар турли оғриклар, жумладан, шикастланиш, куйиш, миокард инфарктида рўй берадиган кучли оғрикларни ҳам қолдиради. Морфин марказий нерв системасига таъсир кўрсатиб, эшитув, қўрқув, тактил сезгисини ўткирлаштиради, ўзига хос галлюцинациялар келтириб чиқаради. Оғриқ б-н кечадиган салбий эмоциялар (ваҳима, ҳаяжонланиш, ғам-ғусса ва б.)ни сусайтириб, хавфсизлик, ўзини енгил ҳис қилиш, бамайлихотирлик туйғусини пайдо қилади. Наркотик анальгетиклар такрортакрор кабул қилинганда одам унга ўрганиб, қўмсай-диган бўлиб, наркоманияга сабаб бўлиши мумкин. Шунинг учун наркотик анальгетиклар қатъий ҳисобда туради ва улар чекланган ҳолда берилади. Наркотик анальгетикларни врач рухсатисиз ичиш тақиқланади.
Нонаркотик анальгетикларга кимёвий тузил иши турлича бўлган синтетик моддалар (амидоприн’, анальгин, ацетилсалицилат кислота, парацетамол ва б.) киради. Бу хил анальгетикларнинг наркотик анальгетикларга кара-ганда оғриқ қолдирувчи таъсири куч-сизроқ бўлиб, асосан, невралгия ту-сидаги оғрикларда, миальгия (мускуллар яллиғланиши)да, тиш ва бош оғриғида, артралгияда ишлатилади. Нонаркотик анальгетиклар оғриқ қолдириши б-н бир қаторда иситма ту-
шишига ҳам (қ. Иситма туширувчи дорилар) ёрдам беради. Кўпчилик Нонаркотик анальгетикларнинг яллиғланишга қарши таъсири ҳам бор (қ. Яллиғланишга қарши дорилар). Врач рухсатисиз бу дориларни ичмаслик керак.
Анальгетиклар гуруҳига мансуб бўлмаган бир канча дори моддалар ҳам оғриқ қолдириши мумкин. Mac, силлиқ мускулларни бўшаштирувчи дорилар — атропин, бангидевона препаратлари, папаверин, но-шпалар ва б. қон томирлар спазмида ишлатиладиган то-мир кенгайтирувчи дорилар шулар жумласидандир.
Врачга кўриниб оғриқ сабаби ва хусусиятини билгандан сўнг О.қ.д. ичилса, яхши наф беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.