Ohak
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 339-b. — ziyouz.com
Ohak — quriliş materiali. Ohaktoş, bör va b. karbonatli jinslarni 900° dan yuqori t-rada kuydirib, işlov berib olinadi: SaSO3 <=t SaO + CO2 T. Kalsiy oksid SaO — söndirilmagan O., kalsiy gidroksid Sa(ON)2 esa söndirilgan O. deb yuritiladi (q. Kalsiy). O. qadimdan qovuşqoq material sifatida işlatib kelingan. Mil. av. 3000—2500 y.dayoq O.ning qum va suv b-n qorişmasidan turli inşootlar qurişda, toş va ğiştni biriktirişda, devorlarni suvaşda hamda böyoq tayyorlaşda foydalaniladi.
O. bölak va kukun holida işlab çiqariladi. Kimyoviy tarkibiga qarab, havoda qotuvçi va gidravlik xillarga bölinadi. Havoda qotuvçi O., asosan, kalsiy va magniy oksidlaridan iborat. Gidravlik O. tarkibida, bundan taşqari, ança mikdorda kremniy, alyuminiy va temir oksid böladi. Havoda qotuvçi O. quriliş qoriş-malari va betonning quruq havoda qotişini, gidravlik O. havoda ham, suvda ham qotişini ta'minlaydi. O. qurilişda, metallurgiyada, kimyo sa-noatida, qand, qoğoz, şişa buyumlar, oyna i.ç.da, şuningdek, suvni tozalaş va b. maqsadlarda keng qöllanadi.
Q.: Kalsiy
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОҲАК — қурилиш материали. Оҳактош, бўр ва б. карбонатли жинсларни 900° дан юқори т-рада куйдириб, ишлов бериб олинади: СаСО3 <=t СаО + СО2 Т. Кальций оксид СаО — сўндирилмаган О., кальций гидроксид Са(ОН)2 эса сўндирилган О. деб юритилади (қ. Кальций). О. қадимдан қовушқоқ материал сифатида ишлатиб келинган. Мил. ав. 3000—2500 й.даёқ О.нинг қум ва сув б-н қоришмасидан турли иншоотлар қуришда, тош ва ғиштни бириктиришда, деворларни сувашда ҳамда бўёқ тайёрлашда фойдаланилади.
О. бўлак ва кукун ҳолида ишлаб чиқарилади. Кимёвий таркибига қараб, ҳавода қотувчи ва гидравлик хилларга бўлинади. Ҳавода қотувчи О., асосан, кальций ва магний оксидларидан иборат. Гидравлик О. таркибида, бундан ташқари, анча микдорда кремний, алюминий ва темир оксид бўлади. Ҳавода қотувчи О. қурилиш қориш-малари ва бетоннинг қуруқ ҳавода қотишини, гидравлик О. ҳавода ҳам, сувда ҳам қотишини таъминлайди. О. қурилишда, металлургияда, кимё са-ноатида, қанд, қоғоз, шиша буюмлар, ойна и.ч.да, шунингдек, сувни тозалаш ва б. мақсадларда кенг қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.