Oldi-sotdi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 107–108-b. — ziyouz.com
Oldi-sotdi (huquqda) — fukarolik huquqiy munosabatlarida kej tarqalgan şartnoma. Uning asosiy vazifasi tovar-pul almaşinuvini amalga oşirişdir. O.-s. şartnomasiga muvofiq, 1 taraf—sotuvçi 2taraf—sotib oluvçiga tovarni mulk qilib topşiriş majburiyatini oladi, 2taraf (sotib oluvçi) esa tovarni qabul qiliş va uning haqini tölaş majburiyatini oladi.
O.-s. şartnomasi kadim zamonlardan kişilar örtasida keng qöllaniladigan şartnomalar sirasiga kiradi. U taraflarning maxsus (oğzaki yoki yozma) kelişuvi asosida amalga oşiriladi. Tovar bu şartnomaning predmeti hisoblanadi. Tovar-aşyolar. köçar va köçmas mol-mulk, qimmatlp qoğozlar, mulkiy huquqlar hamda pul şartnoma predmeti böladi. Fuqarolar, yuridik şaxslar va davlat şartnoma subyektlari hisoblanadi. O.-s şartnomasining asosiy şartlarp: taraflar, predmet, baho, taraflarning huquq va majburiyatlari, şartnoma şartlarini buzganlik uçun taraflarning javobgarligidir. O.-s. şartnomasining çakana O.-s, mahsulot yetkazib beriş, kontraktatsiya (q. Kontraktatsiya şartnomasi), energiya ta'minoti, köçmas mulkni sotiş kabi turlari mavjud.
Köpgina davlatlarda O.-s. fuqarolik kodeksi va boşqa qonun hujjatlari talablari asosida amalga oşiriladi. Içki, şuningdek, xalqaro bozorda xam turli tovarlar O.-s.siga oid operatsiyalarni mukammal tartibga soluvçn maxsus savdo (tijorat) kodekslari mavjud.
Özbekiston Respublikasi FK da O.- s. şartnomasining turli jihatlari va uning şartnoma taraflarining huquqlari, majburiyatlari va javobgarligini aniq körsatgan holda amalga oşirilişiga oid qonun talablari kat'iy belgilangan. Xorijiy yuridik va jismoniy şaxslar, şuningdek, çet el davlatlari iştirokida amalga oşiriladigan O.-s. operatsiyalari ÖzRning çet el investitsiyalari töğrisidagi qonunçiligi, ÖzRning xorijiy davlatlar va xalqaro taşkilotlar b-n tuzgan ikki tomonlama va köp tomonlama bitimlari b-n tartibga solinadi.
Sayd Ğulomov, Nurillo Imomov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОЛДИ-СОТДИ (ҳуқуқда) — фукаролик ҳуқуқий муносабатларида кеж тарқалган шартнома. Унинг асосий вазифаси товар-пул алмашинувини амалга оширишдир. О.-с. шартномасига мувофиқ, 1 тараф—сотувчи 2тараф—сотиб олувчига товарни мулк қилиб топшириш мажбуриятини олади, 2тараф (сотиб олувчи) эса товарни қабул қилиш ва унинг ҳақини тўлаш мажбуриятини олади.
О.-с. шартномаси кадим замонлардан кишилар ўртасида кенг қўлланиладиган шартномалар сирасига киради. У тарафларнинг махсус (оғзаки ёки ёзма) келишуви асосида амалга оширилади. Товар бу шартноманинг предмети ҳисобланади. Товар-ашёлар. кўчар ва кўчмас мол-мулк, қимматлп қоғозлар, мулкий ҳуқуқлар ҳамда пул шартнома предмети бўлади. Фуқаролар, юридик шахслар ва давлат шартнома субъектлари ҳисобланади. О.-с шартномасининг асосий шартларп: тарафлар, предмет, баҳо, тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, шартнома шартларини бузганлик учун тарафларнинг жавобгарлигидир. О.-с. шартномасининг чакана О.-с, маҳсулот етказиб бериш, контрактация (қ. Контрактация шартномаси), энергия таъминоти, кўчмас мулкни сотиш каби турлари мавжуд.
Кўпгина давлатларда О.-с. фуқаролик кодекси ва бошқа қонун ҳужжатлари талаблари асосида амалга оширилади. Ички, шунингдек, халқаро бозорда хам турли товарлар О.-с.сига оид операцияларни мукаммал тартибга солувчн махсус савдо (тижорат) кодекслари мавжуд.
Ўзбекистон Республикаси ФК да О.- с. шартномасининг турли жиҳатлари ва унинг шартнома тарафларининг ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва жавобгарлигини аниқ кўрсатган ҳолда амалга оширилишига оид қонун талаблари катъий белгиланган. Хорижий юридик ва жисмоний шахслар, шунингдек, чет эл давлатлари иштирокида амалга ошириладиган О.-с. операциялари ЎзРнинг чет эл инвестициялари тўғрисидаги қонунчилиги, ЎзРнинг хорижий давлатлар ва халқаро ташкилотлар б-н тузган икки томонлама ва кўп томонлама битимлари б-н тартибга солинади.
Сайд Ғуломов, Нурилло Имомов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.